Tarihi değiştiren boşanma

Yaklaşık beş asırdır benzeri görülmemiş bir buluşmaydı. Kral 3. Charles ve Papa Leo, 23 Ekim'de Vatikan'daki Sistine Şapeli'nde birlikte ayine katıldılar. Bu, Anglikan ve Katolik kiliseleri arasındaki ilişkiler açısından "tarihi bir an" olarak nitelendirildi. Kral 8. Henry, 16'ncı yüzyılda Anglikan Kilisesini Katolik Kilisesi'nden ayırmaya karar vermişti. Bu karar Avrupa tarihindeki en dramatik dini ve siyasi dönüşümlerden birinin sembolü haline geldi.

Anglikan Kilisesi'nin Roma'dan ayrılmasının öyküsü aslında 8. Henry'nin öyküsü. İngiltere'yi 38 yıl boyunca yöneten Henry tam altı kez evlendi. Eşlerinden Aragonlu Catherine geleceğin Kraliçesi I. Mary'nin annesi, Anne Boleyn geleceğin Kraliçesi I. Elizabeth'in annesi, Jane Seymour halef Kral VI. Edward'ın annesiydi. Henry'nin Anne Boleyn ile aşkı uğruna Catherine'den boşanabilmek için attığı adımlar Avrupa'da yalnızca dinin değil siyaset tarihinin de çehresini değiştirdi.

  1. Henry, 28 Haziran 1491'de Londra yakınlarındaki Greenwich'te doğdu. Babası Tudor hanedanının ilk kralı Kral 7. Henry idi. Annesi ise kısa ömürlü York hanedanının ilk kralı Kral 4. Edward'ın kızı Elizabeth. Çocukluğunu taç giymeyi bekleyerek, sükûnet içinde geçirdi. İçgüdülerine göre davranan enerjik karakteriyle, kraliyetin kendine güvenini birleştiren bir isim oldu. 1509'da 18 yaşında tahta geçti. 28 Ocak 1547'de ölene kadar tahtta kaldı. İngiliz rönesansının başlangıcında ve Avrupa'yı dönüştüren dini reform hareketi sırasında ülkenin başındaydı. Henry, tahta çıktığında beklentiler yüksekti. Yaklaşık 1.83 boyunda, iyi bir sporcu, avcı ve dansçıydı.

Henry, tahta çıkışından kısa bir süre sonra kardeşi Arthur'un dul eşi Aragonlu Catherine ile evlendi ve İngiltere ile İspanya arasındaki ittifakı güçlendirdi. Bu sıra dışı evliliğe özel izin veren Papa 2. Julius'un da teveccühünü kazanmış oldu. Ancak, gösterişli törenler sınırlı kraliyet kaynaklarının çoğunu tüketti. Daha da tehlikelisi, Henry'nin o sıralar Fransız ve İspanyol krallıkları arasındaki çatışmalarla çalkalanan Avrupa'daki askeri maceralara atılma isteğiydi.

1512'de derin ve mutlak bir saygı duyduğu Papa'yı savunma bahanesiyle Fransa'ya karşı savaşta kayınpederi Aragonlu 2. Ferdinand'a katıldı. Bu dönemde Kardinal Thomas Wolsey, Henry'nin Fransa'daki ilk askeri seferini organize eden hırslı bir devlet adamı olarak belirdi. 1515'te Wolsey, York Başpiskoposu, İngiltere'nin ilk başbakanı, Katolik Kilisesi'nin kardinali ve en önemlisi kralın en yakın dostu ve devlet işlerinin fiili yöneticisi haline gelmişti. Henry yetkilerinden hiçbir zaman tamamen vazgeçmemiş olsa da Wolsey'e karar alma konusunda önemli bir serbestlik tanıyarak, istediği zaman müdahale etme hakkını saklı tuttu.

Ancak Henry, kişisel ve siyasi hayatında önemli değişiklikler yaşadı. Yirmi yıldan fazla süren evliliğinin ardından, erkek bir varis doğuramaması nedeniyle eşi Aragonlu Catherine ile ciddi bir kriz yaşadı. Catherine'in hamile kalma girişimlerinin çoğu düşük ya da ölü doğumla sonuçlandı. Tek kızları Mary 1516'da doğdu. Henry, erkek varisi olmamasındaki kusuru kendinde aramadı, karısını suçladı.

Bu gerilimin ortasında, kraliçenin sarayında bir nedime ve eski metreslerinden birinin kız kardeşi olan Anne Boleyn'e ilgi duymaya başladı. Henry, Anne'de soğuk bir evlilikten duygusal kaçışı buldu. Ancak Anne'in kendisi baştan çıkarıcı bir kadından daha fazlasıydı. Zeki, hırslı, sarayın iç yüzünü bilen biriydi ve gölgede kalabilecek bir metres değil, meşru bir eş olmaya kararlıydı.

1527'de, Catherine'den boşanma girişimini başlattı. İncil'deki Levililer Kitabı'na dayanarak ilk evliliğinin geçersiz olduğunu savundu. Oğullarının ölümünü ilahi gazabın bir işareti olarak gördü. Bu günahın ancak evliliğe son vererek telafi edilebileceğine ikna oldu. Henry, Papa 7. Clement'ten evliliğini feshetmesini istemek için Roma'ya gitti. Ancak Papa, Henry'nin zamanlaması çok kötüydü ve Catherine, Kutsal Roma İmparatorluğu hükümdarı 5. Charles'ın teyzesiydi.

Papa, Henry'nin Catherine ile evlenmesine izin veren papalık ruhsatını da geçersiz ilan etmek istemiyordu. Papa, İngiltere Kralını tatmin etmek yerine, papalık tahtının prestijini korumayı tercih etti. Böylece, İngiltere'nin Vatikan'dan ayrılması ve bağımsız bir İngiltere Kilisesi'nin doğmasıyla sonuçlanacak kriz başladı. Henry, 1534'te İngiltere Kralını "Anglikan Kilisesi'nin Yüce Başı" ilan eden yasayı onayladı.

Henry, Katolik manastırlarının mülklerine el koyarak Avrupa'nın en zengin hükümdarlarından biri haline geldi. Ayrıca, daha sonra İngiltere'de Protestanlığın yükselişine zemin hazırlayacak bir dizi dini ve idari reform başlattı. Henry, papalık makamını dışladı ama yetiştiği temel Katolik doktrinini terk etmedi.

1536-1540 arasında Katolik manastırlarına el konulması ve servetlerinin kraliyet hazinesine aktarılmasından sonra Henry'nin gücü, Thomas Cromwell'in reformları sayesinde, görülmemiş seviyelere ulaştı. Ancak bu güç artışına krala yakın olanları bile etkileyen bir baskı dalgası eşlik etti. 1535-1541 arasında vatana ihanetten hüküm giyen yaklaşık elli kişiyle birlikte Thomas More idam edildi.

Henry, son yıllarında yalnız ve acı dolu bir yaşlılık dönemine girdi. 28 Ocak 1547'de Whitehall Sarayı'nda 56 yaşında öldü. Kendisine tek varisini doğuran karısı Jane Seymour'un yanına gömüldü. Yerine geçen oğlu 6. Edward reformasyonu devam ettirdi. Daha sonra Henry'nin Katolik kızı Mary, Roma'nın etkisinin bir kısmını geri getirdi. I. Elizabeth ise İngiltere'nin dini ve siyasi bağımsızlığını yeniden tesis etti.