TCMB Başkan Yardımcıları Özkul, Kara, Karahan Ve Akgündüz Soruları Yanıtladı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Fatih Karahan, yılın dördüncü Enflasyon Raporu'nun tanıtımı amacıyla İstanbul Finans Merkezi'ndeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Yerleşkesi'nde düzenlenen bilgilendirme toplantısına, başkan yardımcıları Hatice Karahan, Fatma Özkul, Gazi İshak Kara ve Yusuf Emre Akgündüz ile katıldı.

TCMB Başkan Yardımcısı Fatma Özkul, döviz dönüşüm desteğine ilişkin yapılan çalışmalarla ilgili olarak, döviz dönüşüm desteğinin Merkez Bankası tarafından 2023 yılında hayata geçirildiğini, bu desteğin temel amacının döviz rezervlerini güçlendirmek ve yurt dışı kaynaklı döviz gelirlerinin Türk lirasına dönüşümünü teşvik etmek olduğunu ifade etti.

Sahadan gelen bazı öneriler olduğunu ifade eden Özkul, döviz dönüşüm desteğinin yüzde 3'e yükseltilmesinin sahadan gelen önerilerden biri olduğunu belirtti.

Özkul, döviz dönüşüm desteği oranının yükseltilmesinden ziyade daha çok bu desteğe erişimi kolaylaştırmak ve kaynağın daha verimli dağıtımını sağlamayı hedeflediklerini belirterek, şunları kaydetti:

"Bu doğrultuda 1 Ekim 2026 tarihinde yürürlüğe giren yeni bir uygulamamız oldu. İlki erişimi kolaylaştırmak. Bir önceki uygulamamızda bizim döviz almama taahhüdü söz konusuydu. Böyle bir şartımız vardı. Bu yeni uygulamayla bu şartı kaldırdık ve net döviz pozisyonu oranı şartını getirdik. Buradaki temel amaç döviz almama taahhüdü birçok firmanın bu destekten yararlanmasını engelliyordu. Haliyle bu şart kaldırıldığında da desteğin tabana yayılmasını sağlamış olduk."

Özkul, diğer bir yeniliğin ise katma değer uygulaması olduğunu anımsatarak, şu değerlendirmelerde bulundu:

"Buradaki amaç, ülkemizde katma değer yaratan firmaların üretimi, istihdamı artıran firmalara daha fazla teşvikten yararlandırmaktı ve faaliyet karıyla burada iş gücü maliyetlerini esas alan bir hesaplamayla, katma değer önceliğinde bir hesaplamaya gittik. Ancak gördük ki 1 Ekim 2026 tarihinden sonra yine sahadan bu uygulama ile ilgili bazı öneriler geldi. Yine bu önerileri ivedilikle dikkate aldık. İlk revizyonda özellikle bankalar tarafında olan bürokratik bazı işlemler vardı, operasyonel süreçleri belki zorlaştıran nitelikte. Bunları kolaylaştırmak üzere çeşitli adımlar attık. Yine erişimi kolaylaştırmak adına daha çok aracı ihracatçı firmaların kullanımına sunduğumuz bu döviz dönüşüm desteğinden daha fazla tedarikçi ve imalatçı firmaların da yararlanmasını sağlamak amacıyla çeşitli adımlar attık. Dolayısıyla ivedilikle bu iki revizyonu hayata geçirdik ki bunların alt kırılımları da var. Sektör temsilcileriyle, firmalarla, bankalarla sürekli iletişim halindeyiz. Sahadan gelen geri bildirimleri dikkate alarak ve bu desteğin gerçek amacına hizmet etmesini ön planda tutarak gerekli düzeltmeleri, iyileştirmeleri yapmaya devam ediyoruz."

TCMB Başkan Yardımcısı Gazi İshak Kara da fon gelişmelerinin iç talebe ve istihdam piyasası üzerindeki olası etkilerine ilişkin yöneltilen soruya verdiği cevapta, Eylül 2026'da işsizlik oranının mevsimsellikten arındırılmış şekilde 0,5 puan artarak yüzde 8,5 olarak gerçekleştiğini, bir süredir de yüzde 8 seviyelerinde seyrettiğini ifade etti.

Geniş kapsamlı iş gücü göstergelerine de baktıklarını ifade eden Kara, "Atıl iş gücü oranı nispeten daha yüksek seyrediyor. Yüzde 32 seviyelerinde. Bunun yanı sıra yüksek frekanslı veriler, ilan başına başvuru sayıları ve TÜİK, İŞKUR ve Kariyer.net ve PMI gibi verilerden derlediğimiz pek çok faktörü bir araya getirdiğimiz Bileşik İşgücü Piyasası Endeksi'nde daha geniş kapsamlı bir değerlendirme yapmaya çalışıyoruz." diye konuştu.

Kara, bu verilere bakıldığında işgücü piyasasının manşet işsizlik oranının ima ettiğinden daha sıkı olduğunu düşündüklerini, bu durumun ileriye yönelik ne şekilde ilerleyeceğini de yakından takip ettiklerini ifade etti.

Sanayi tarafında ise ekonomik aktiviteyi hem arz hem de talep görünümlü göstergelerle birlikte değerlendirdiklerini dile getiren Kara, sanayideki görünümü etkileyen pek çok faktörün olduğunu, bunlardan en önemlisinin ise dış talep görünümü olduğunu söyledi.

Kara, dış talep tarafında son yıllarda artan korumacı politikaların önemli etkisinin olduğunu belirterek, "Jeopolitik gelişmeler ve bunun yarattığı belirsizlik ortamı da çok önemli bir faktör olmaya devam ediyor." diye konuştu.

Türkiye'nin gelişip, ortalama gelirini de artırdıkça bir dönüşüm yaşandığını ifade eden Kara, hem sanayiden hizmetlere yönelik bir dönüşümün gerçekleştiğini hem de sanayinin içerisinde yüksek, orta yüksek katma değerli alanlara, sektörlere yönelik bir dönüşüm gördüklerinden bahsetti.

Kara, bu dönüşümlerin sanayide etkilerinin yaşandığını ifade ederek, "Bunların yanı sıra kur ve finansman maliyetleri de sanayideki performansı etkileyen bir faktör ama her zaman bu faktörlerden sadece bir tanesi." değerlendirmesini yaptı.

Kapasite kullanım oranlarının son yıllarda tarihsel ortalamaların biraz altında seyrettiğini gördüklerini ve yakın dönemde gerilediğini dile getiren Kara, burada önemli olan faktörün iç talepteki zayıflamanın etkisi olduğunu ancak üretim kapasitesinde bir kayıp olmadığını düşündüklerini ifade etti.

Kara, üretim kapasitesine ilişkin şu değerlendirmelerde bulundu:

"Dezenflasyon sürecimiz ilerledikçe ve büyüme patikamız daha sürdürülebilir bir noktaya ulaştıkça artan talebin etkisiyle burada sanayi tarafında da üretimi karşılayacak bir kapasitenin olmaya devam ettiğini görüyoruz. Sanayi tarafında son yıllarda bir verimlilik artışı olduğunun da farkındayız. Bu tabii istihdam görünümü üzerinde de etkili oluyor. Bunu destekleyen bir olgu da araştırmalarımız. Bu makroekonomik ve finansal koşulları daha önce bir kutuda paylaşmıştık. Sıkı olduğu dönemlerde kurulan firmaların sayıca daha az olsa da daha başarılı ve daha verimli olduğunu gösteriyor. Uyguladığımız bu sıkı para politikası, dezenflasyon süreci, üretim ve talep, tüketim faaliyetlerinin uzun dönemde daha sağlıklı bir patikaya ulaşmasını sağlayacak. Bu fiyat istikrarının daha sürdürülebilir bir büyüme patikasıyla hem istihdam piyasasının hem de sanayi sektörünün daha sağlıklı bir yapıya oturmasında önemli bir rol oynayacağını düşünüyoruz."

TCMB Başkan Yardımcısı Hatice Karahan ise aynı soruya ilave yanıt vererek, mevcut fon gelişmelerinin faiz görünümüne ilişkin etkilerine değindi.

Faiz indirimi kararlarında enflasyonun orta vadeli görünümüne bakarken nasıl yaklaşıldığına ilişkin bilgiler veren Karahan, toplantılarda veri odaklı birçok göstergeyi baz aldıklarını belirtti.

Karahan, aylık bazda enflasyon verilerinde bazı oynaklıkların görülebildiğini ifade ederek, "Gıdada, özellikle enerjide, ülkemize özgü dinamiklerde dönemsel mevsimsel etkilerle bu oynaklıkları görebiliyoruz." diye konuştu.

Bu duruma örnek olarak ekim ayındaki yıllık enerji fiyatlarını gösteren Karahan, enerji fiyatlarındaki yıllık enflasyonun yüzde 51'e yükseldiğini, geçen yılki enflasyona göre 17 puanlık bir artış olduğunu kaydetti.

Karahan, bunların dışlandığında ana eğilime bakmanın çok daha önemli olduğunu vurgulayarak, ana eğilim, medyan gibi göstergelerin enflasyon görünümünü daha iyi yansıttığını düşündüklerini ifade etti.

Haziran ayından bu yana ana eğilimde çok belirgin bir iyileşmenin olduğunu dile getiren Karahan, şu değerlendirmelerde bulundu:

"Enflasyonun ana eğilimine toplamda baktığımızda yüzde 2,3'ten 1,8'e gerileyen bir ana eğilimden bahsediyoruz. Temel mala da bu çok ciddi şekilde yansımış durumda. Hizmetler tarafında da bu gözleniyor. Hazirandan bu yana yıllıklandırılmış ana eğilime baktığımızda 7 puanlık bir gerileme ile karşı karşıyayız. Bu olumlu bir gelişme. Fakat bunun manşete yansımasını sınırlı görüyoruz, 2 puanlık bir yansıma gördük. Arz yönlü şoklar, jeopolitik gerilimler azaldıkça manşet enflasyonda bunun daha belirgin bir yansımasını görüyor olacağız. Bu da faiz kararlarımızda önemli olacak."

Hatice Karahan, fon piyasasındaki gelişmelerin iç talep üzerindeki etkilerini gözlemlemeye devam edeceklerini belirterek, "Buradan gelecek bir zayıflama enflasyon üzerindeki aşağı yönlü riskleri artırma ihtimaline sahip. Faiz kararlarımıza yansıtmamız için buradaki potansiyel bir soğumanın enflasyon üzerindeki etkilerini net bir şekilde görmemiz gerekir. Hem yukarı yönlü riskleri hem de bu tür aşağı yönlü riskleri değerlendirerek politika kararlarımızı alacağız." dedi.

Bu konuda riskleri dengeli gördüklerini dile getiren Karahan, "Son olarak da yine kararlarımız için önemli olan beklentiler var. Enflasyon beklentilerinde iyileşme görmek bizim için önem taşıyor. Hanehalkı beklentileri burada daha gecikmeli olarak iyileşmiş bir eğilim sergiledi." diye konuştu.

Karahan, hanehalkının enflasyon beklentilerinde son dönemde yaşanan düşüşe işaret ederek, buna rağmen jeopolitik gelişmeler nedeniyle yıl başında bekledikleri iyileşmeyi tam olarak sağlayamadıklarını anlattı.

Hatice Karahan, "Önümüzdeki dönemde buradaki iyileşmenin jeopolitik gelişmelerin de normalleşmesiyle biraz daha artmasını bekliyoruz. Bu da önümüzdeki dönemde enflasyon beklentilerinin iyileşmesi ve ana eğilimden manşete gelecek yansımanın beklentilerdeki iyileşmeye destek vermesi de bu anlamda kararlarımızda önemli bir rol oynayacaktır." ifadelerini kullandı.

TCMB Başkan Yardımcısı Yusuf Emre Akgündüz de büyümeye yönelik ne kadar endişeli olduklarına ilişkin soru üzerine, Merkez Bankası tarafından dün açıklanan makro ihtiyati adımları kısmi bir normalleşme olarak gördüklerini söyledi.

Bu araçların politika faizini desteklediğini dile getiren Akgündüz, şu değerlendirmelerde bulundu:

"Kredi büyüme sınırının temel amacı aslında aşırı kredi büyümesine karşı bir sigorta görevi görmesi. Ama şöyle bir iyi tarafı var bu araçların, çok hızlı çalışıyorlar. Bunu da zaten savaş döneminde enerji ve fiyatlar kaynaklı olarak enflasyon ve makro finansal riskler üzerinde diğer riskler ortaya çıkınca biz de burada ciddi bir sıkılaşmaya gitmiştik. Nitekim etkisi de oldu. Ama olumsuz tarafı da şu, parasal aktarımı bir miktar zayıflatıyor. Özellikle gereksiz seviyede sıkı olduğunu düşündüğümüz zaman öyle bir etki gördüğümüzü düşünüyoruz."

Akgündüz, şu anda kredi piyasasında geçmişe nazaran daha ılımlı bir seyrin bulunduğunu kaydederek, "O anlamda bir miktar normalleşme için, parasal aktarımı güçlendirmek için alan olduğunu değerlendirdik ve dünkü adımı attık. Ama ileriye yönelik olarak da kalibrasyona devam edeceğiz. Destekleyici araç olduğu için diğer tüm para politikası araçlarıyla beraber değerlendireceğiz." şeklinde konuştu.