Trafikte Haklarım Platformu Başkanı Usta: Bir İnsan Hayatı 36 Bin 500 Liraya İndirgenemez

Her yıl kasım ayının üçüncü pazar günü anılan Dünya Trafik Mağdurlarını Anma Günü, trafik kazalarında hayatını kaybedenleri ve geride bıraktıkları aileleri gündeme taşıyor. Ancak trafik kazalarının etkisi yalnızca kaza anıyla sınırlı kalmıyor. Hayatını kaybedenlerin yakınları, yaralananlar ve kalıcı engellilik yaşayan kişiler, kazanın ardından yıllarca süren sağlık, hukuk ve ekonomik sorunlarla mücadele ediyor.

Trafikte Haklarım Platformu Başkanı Yasemin Usta, trafik mağdurlarının yaşadığı sorunlara dikkat çekerek mevcut sistemde hak arama süreçlerinin hem maliyetli hem de yıpratıcı olduğunu söyledi.

Usta, Türkiye'de 2015-2025 yılları arasında trafik kazalarında 68 bin 796 kişinin hayatını kaybettiğini, yaklaşık 3,5 milyon kişinin yaralandığını hatırlattı.

Trafik mağdurlarının yaşadığı sorunları kendi ailesinin deneyimleri üzerinden anlatan Usta, 2012 yılında 18 yaşındaki kuzeni Gökhan Demir'i trafik kazasında kaybettiklerini belirtti. Kuzeninin ehliyetsiz, aşırı hızlı ve hatalı sollama yapan bir sürücünün neden olduğu kazada hayatını kaybettiğini aktaran Usta, sekiz yıl süren hukuk mücadelesinin sonunda sanığın infaz düzenlemeleri nedeniyle cezaevinde bir gün dahi kalmadığını ifade etti.

Yaşadıkları adaletsizlik duygusunu toplumsal mücadeleye dönüştürmek amacıyla 6 Mayıs 2015'te Trafikte Haklarım Derneği'ni kurduklarını belirten Usta, ailesinin Ocak 2024'te bir kez daha trafik kazasıyla sarsıldığını anlattı.

Usta, 22 haftalık hamile kız kardeşi Çiğdem ile 7 yaşındaki yeğeni Nilüfer'in okul önünde meydana gelen kazada ağır şekilde yaralandığını, yeğeninin bacağının üç yerinden kırıldığını ve üç kez ameliyat geçirdiğini söyledi. Kız kardeşinin bebeğini kaybetme tehlikesi yaşadığını belirten Usta, fiziksel ve psikolojik tedavi süreçlerinin devam ettiğini, olayla ilgili dosyanın ise hâlâ soruşturma aşamasında bulunduğunu kaydetti.

Bir trafik kazasının ardından mağdurların çok sayıda kamu kurumu ve özel kuruluşla karşı karşıya kaldığını belirten Usta, sürecin 112 Acil Sağlık ekipleri, polis ve jandarmayla başladığını; hastaneler, SGK, Adli Tıp Kurumu, savcılıklar ve mahkemelerle devam ettiğini söyledi.

Yol ve altyapı kusurlarının incelenmesinde belediyeler ve Karayolları Genel Müdürlüğü'nün, tazminat süreçlerinde ise sigorta şirketlerinin devreye girdiğini ifade eden Usta, kurumlar arasındaki koordinasyon eksikliğinin mağdurların yükünü artırdığını vurguladı. Usta, trafik mağdurlarının haklarına daha kolay ulaşabilmesi için kurumlar arasında etkin bir koordinasyon mekanizması kurulması gerektiğini dile getirdi.

Trafik mağdurlarının karşılaştığı en önemli sorunlardan birinin hukuki süreçlerin maliyeti olduğunu belirten Usta, noter ve vekâlet ücretleri, dava harçları, bilirkişi giderleri ve üst mahkeme başvuruları hesaba katıldığında 2026 yılı itibarıyla hak arama maliyetinin 120 bin ila 140 bin lira arasında değişebildiğini söyledi.

Kazanın ardından yakınını kaybeden veya ağır yaralanan kişilerin bir de ekonomik mücadele vermek zorunda kaldığını ifade eden Usta, manevi tazminat kararı verilmesinin de her zaman mağdurun parasını fiilen tahsil edebileceği anlamına gelmediğine dikkat çekti.

Trafik kazalarının özellikle kalıcı engellilik yaşayan kişiler ve aileleri üzerinde uzun vadeli ekonomik sonuçlar doğurduğunu belirten Usta, protez ihtiyacı olan çocukların yaşları ilerledikçe yeni protezlere ihtiyaç duyduğunu söyledi.

Gelişmiş bir protezin maliyetinin 1 milyon ila 1,5 milyon liraya ulaşabildiğini, SGK desteğinin ise yaklaşık 80 bin ila 115 bin lira arasında kaldığını aktaran Usta, aradaki farkın ailelerin üzerine yüklendiğini ifade etti. Usta, trafik kazası nedeniyle engelli kalan kişilerin mücadelesinin kaza günü başladığını ve yaşamları boyunca devam ettiğini vurguladı.

Trafik suçlarında uygulanan cezaların yeterince caydırıcı olmadığını savunan Usta, özellikle ölümle sonuçlanan kazalarda verilen cezalar ile fiilen cezaevinde geçirilen süre arasındaki farka dikkat çekti.

Usta, ehliyetsiz araç kullanmanın idari para cezasının 200 bin liraya ulaştığını, buna karşılık ölümle sonuçlanan bazı trafik kazalarında verilen bir yıllık hapis cezasının günlük 100 lira üzerinden hesaplanarak 36 bin 500 lira adli para cezasına çevrilebildiğini belirtti.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, cezanın ertelenmesi, adli para cezasına çevirme ve denetimli serbestlik gibi uygulamaların da cezaların caydırıcılığı konusunda tartışmalara yol açtığını ifade eden Usta, trafik suçlarının insan hayatını koruma anlayışıyla yeniden değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Cezaların caydırıcılığının yalnızca mahkemenin verdiği hapis süresi üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini belirten Usta, infaz düzenlemelerinin de dikkate alınmasını istedi.

671 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve 7242 sayılı Kanun kapsamındaki düzenlemelere değinen Usta, suçun işlendiği tarih ve ceza süresine bağlı olarak hükmedilen ceza ile fiilen cezaevinde geçirilen süre arasında önemli farklılıklar oluşabildiğini kaydetti.

Trafik ihlallerinin ölümle sonuçlandığı durumlarda yaptırımların gerçekten caydırıcı olması gerektiğini vurgulayan Usta, mağdurların adalet beklentisinin karşılanması için ceza sisteminin yeniden ele alınması çağrısında bulundu.

Trafikte Haklarım Platformu olarak 2024-2027 Karayolu Trafik Güvenliği Eylem Planı kapsamında çalışmalar yürüttüklerini belirten Usta, iki temel taleplerinin Cumhurbaşkanlığı genelgesiyle kabul edildiğini söyledi.

İlk taleplerinin trafik kural ihlallerine yönelik idari yaptırımların caydırıcılığının araştırılması ve güçlendirilmesi olduğunu aktaran Usta, İçişleri Bakanlığı'nın 33 ülkede araştırma yaptığını ve şubat ayında idari yaptırımların artırıldığını belirtti.

Paylaşılan verilere göre düzenleme sonrasında ölümlü trafik kazalarında yüzde 16 azalma yaşandığını ifade eden Usta, ikinci taleplerinin ise trafik kazalarında meydana gelen ölüm ve yaralanmalara ilişkin Türk Ceza Kanunu hükümlerinin caydırıcılığının araştırılması olduğunu söyledi.

Ancak bu çalışmanın sonuçlarının Adalet Bakanlığı tarafından kendileriyle paylaşılmadığını belirten Usta, Bakanlığın mevcut cezaların caydırıcı olduğu yönünde görüş bildirdiğini aktardı.

Dünyada ölümle sonuçlanan ağır trafik ihlallerine yönelik daha kapsamlı yaptırımların gündeme geldiğini belirten Usta, Belçika'daki düzenlemeye dikkat çekti.

Belçika Federal Parlamentosunun 30 Ocak 2026'da ölümle sonuçlanan bazı trafik ihlallerine yönelik yaptırımları ağırlaştıran ve kamuoyunda “trafikte adam öldürme” veya “yol cinayeti” olarak adlandırılan düzenlemeyi kabul ettiğini belirten Usta, düzenlemeyle hapis cezasının 5 yıldan 10 yıla, para cezasının ise 10 bin avrodan 16 bin avroya çıkarıldığını söyledi.

Türkiye'de de trafik suçlarının yalnızca bir kaza olarak değerlendirilmemesi gerektiğini savunan Usta, Adalet Bakanı Akın Gürlek'ten trafik mağdurları adına görüşme talep etti.

Usta, ihlalin niteliğini, sürücünün davranışını ve ortaya çıkan sonucu dikkate alan, mağdur haklarını koruyan ve caydırıcılığı esas alan bir ceza sisteminin hayata geçirilmesi gerektiğini belirterek çağrısını yineledi.