Tunus Dışişleri Bakanlığı, Fransa'nın Tunus'un Avrupa Birliği (AB) ile imzaladığı Ortaklık Anlaşması'nın hükümlerinin gözden geçirilmesi ve geliştirilmesi talebine destek verdiğini 5 Kasım'da bildirdi. Açıklama, Tunus ile AB arasındaki ekonomik ve siyasi ilişkilerin geleceğini yeniden gündeme getirdi.
Tunus-AB İlişkilerinde Yeni Adım: Fransa’dan Ortaklık Anlaşması Girişimine Destek

Tunus Dışişleri Bakanı Muhammed Ali en-Nefti ile Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noel Barrot arasındaki telefon görüşmesinde, iki ülke arasındaki ekonomik ilişkiler, ortak yatırımlar ve ticari alışverişin geliştirilmesi de ele alındı.
1995'te imzalanıp 1998'de yürürlüğe giren anlaşmanın daha dengeli hale getirilmesini isteyen Tunus, Avrupa ile ekonomik ilişkilerini korurken ticaret, yatırım, enerji ve teknoloji alanlarında işbirliğini geliştirmeyi hedefliyor. Tunus'un Avrupa dışındaki ekonomik ortaklarını çeşitlendirme arayışı ve Çin'in Afrika ülkelerine yönelik ticari açılımı da sürecin uluslararası boyutunu oluşturuyor.
AB, Tunus'un en önemli ticaret ortakları arasında
Tunus ile AB arasında 1995'te imzalanan Ortaklık Anlaşması, taraflar arasında serbest ticaret bölgesinin oluşturulmasını ve ekonomik ilişkilerin geliştirilmesini öngörüyor. İki taraf, Temmuz 2023'te ekonomi, enerji, düzensiz göçle mücadele ve hareketlilik gibi alanları kapsayan "Stratejik ve Kapsamlı Ortaklık" mutabakatını da imzalamıştı.
AB, Tunus'un en önemli ticaret ve yatırım ortakları arasında yer alıyor. Birlik, Tunus'taki doğrudan yabancı yatırım stokunun yaklaşık yüzde 85'ini oluştururken bu yatırımların değeri 2024 sonu itibarıyla 5,7 milyar avroya ulaşıyor. Tunus'un ihracatının üçte ikisi de AB ülkelerine yapılıyor.
Tunus'un anlaşmanın yeniden ele alınmasına yönelik talebinde Avrupa pazarına erişimin kolaylaştırılması, katma değeri yüksek yatırımların artırılması, enerji ve dijital dönüşümün desteklenmesi ile bilimsel ve finansal işbirliğinin geliştirilmesi öne çıkıyor.
Karar Paris'in yetkisinde değil
Tunuslu siyasi analist Menar İskenderani, Fransa'nın desteğinin diplomatik açıdan önemli olduğunu, ancak Ortaklık Anlaşması'nın geleceğini belirleyecek kararın Paris'in yetkisinde bulunmadığını söyledi.
Fransa'nın desteğine ilişkin ifadenin Tunus Dışişleri Bakanlığının açıklamasında yer aldığını, Fransız tarafının 5 Kasım tarihli resmi açıklamasında ise anlaşmaya doğrudan değinilmediğini anlatan İskenderani, bu tutumun düşük maliyetli bir diplomatik destek olarak değerlendirilmesi gerektiğini kaydetti.
Anlaşmanın geleceğine ilişkin kararın Avrupa Komisyonu ile AB üyesi 27 ülkenin elinde olduğunu söyleyen İskenderani, Brüksel'in ticari hükümlerin güncellenmesine yönelik bir istişare süreci başlattığını ve sürecin 22 Şubat 2027'ye kadar devam edeceğini de sözlerine ekledi.
Tunus'un dış ekonomik ilişkilerini çeşitlendirme arayışına dikkati çeken İskenderani, Çin'in Mayıs 2026'dan itibaren Tunus'un da aralarında bulunduğu 53 Afrika ülkesine tam gümrük muafiyeti sağlamasının ülkenin ihracatı açısından yeni fırsatlar oluşturduğunu söyledi. Ona göre Nefti'nin Çin, Japonya, Güney Kore ve ABD ile ilişkilerin geliştirilmesine yönelik açıklamaları da bu çeşitlendirme politikasını yansıtıyor.
Rusya ile Tunus arasında kapsamlı bir stratejik ortaklığın oluştuğunu gösteren somut verilerin bulunmadığını belirten İskenderani, Çin ve Rusya ile olası yakınlaşmanın Fransa'nın tutumunda etkili olabileceğini, ancak bunun henüz varsayım düzeyinde kaldığını dile getirdi. Fransa'nın yaklaşımında Akdeniz'deki düzensiz göç, yatırımlar ve İtalya ile Cezayir gibi ülkelerle ekonomik rekabetin de etkili olabileceğini sözlerine ekledi.
"Tunus hala Avrupa'nın batı ekseninde hareket ediyor"
Tunuslu siyaset uzmanı Celal el-Verği, Fransa'nın Tunus'un talebine destek vermesinin anlaşmanın değiştirilmesi veya geliştirilmesi yönünde somut bir adım olarak görülmemesi gerektiğini söyledi. Fransa Dışişleri Bakanının Tunuslu mevkidaşıyla görüşmesinde talebe karşı çıkmasının beklenmediğini ifade eden Verği, anlaşmanın geleceğine ilişkin kararların tek bir ülkenin tutumuyla belirlenemeyeceğini söyledi.
AB içerisinde farklı ekonomik ve siyasi çıkarlar bulunduğuna işaret eden Verği, özellikle İtalya ve İspanya gibi ülkelerin Tunus ile ilişkilerinin de bu süreçte belirleyici olabileceğini dile getirdi. Fransa'nın Mağrip bölgesi ve Afrika'daki varlığını korumak istediğini belirten Verği, Tunus'un coğrafi, ekonomik ve lojistik açıdan Avrupa ile güçlü bağlara sahip olduğunu da vurguladı.
Verği, "Tunus hala Avrupa'nın batı ekseninde hareket ediyor ve öngörülebilir gelecekte bu eksenden çıkması beklenmiyor." değerlendirmesinde bulundu.
Eski bakan Venis desteği memnuniyetle karşıladı
Tunus'un eski Dışişleri Bakanı Ahmed Venis, Fransa'nın Tunus'un talebine verdiği desteği memnuniyetle karşıladığını söyledi. Paris'in Kuzey Afrika ülkelerinin çıkarlarına yönelik taleplere Avrupa düzeyinde karşılık verilmesinde zaman zaman öncü rol üstlendiğini anlatan Venis, Fransa'nın Tunus, Cezayir ve Fas gibi Kuzey Afrika ülkelerinin taleplerine olumlu yaklaşabildiğini ve bu konuda Avrupa politikalarında etkili olabildiğini ifade etti.
Öte yandan Venis, "AB ile Tunus arasında daha dengeli bir ortaklık kurulması gerçekçi değil." dedi.
Avrupa Birliğinin teknolojik, bilimsel ve ekonomik alanlardaki kapasitesinin Tunus'un imkanlarının üzerinde olduğunu aktaran Venis, Fransa'nın Tunus'un sahip olduğu nitelikli insan kaynağını ve kurumsal kapasiteyi takdir ettiğini, bu nedenle ülkenin ortaklık anlaşmalarının gözden geçirilmesine yönelik taleplerine olumlu yaklaşabildiğini kaydetti.



