Türkiye'de Yaklaşık 4,4 Milyon Kişi Gizli Diyabetle Yaşıyor! Uzman İsimden Hayati Uyarı: Görme Kaybı Ve Uzuv Kaybına Kadar Gidiyor

Kanuni Sultan Süleyman Eğitim ve Araştırma Hastanesi İç Hastalıkları Klinik Sorumlusu Doç. Dr. Murat Akarsu, Türkiye'de yaklaşık 10 milyon kişinin diyabetle yaşadığını söyledi. Bu kişilerden 4,37 milyonu hastalığının farkında değil.

Dünya Diyabet Günü dolayısıyla açıklama yapan Akarsu'ya göre diyabet, tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'de de giderek büyüyen bir halk sağlığı sorunu haline geldi.

Türkiye'de 2010 yılında gerçekleştirilen TURDEP-II çalışmasında erişkinlerde diyabet sıklığı yüzde 13,7 olarak belirlendi. Akarsu, Uluslararası Diyabet Federasyonunun (IDF) 2025 yılı verilerine göre 20-79 yaş arasındaki yaklaşık 10 milyon kişinin diyabetle yaşadığını aktardı. Bu sayı, erişkin nüfusun yüzde 16-17'sine karşılık geliyor.

Avrupa Birliği ülkelerinde diyabet sıklığı ortalama yüzde 9,8. Akarsu, Türkiye'nin uluslararası ölçekte diyabet yükü yüksek ülkeler arasında bulunduğunu belirtti.

Akarsu'ya göre diyabetin yaygınlaşması, toplumun yaşam biçimindeki değişimle yakından bağlantılı. Geleneksel olarak daha hareketli olan yaşamın yerini masa başı çalışma, motorlu ulaşım, hazır gıda tüketimi ve fiziksel aktivitenin azalması aldı.

Türkiye'nin geleneksel mutfağı sebze, baklagil, yoğurt, tam tahıl ve zeytinyağı gibi sağlıklı besinler açısından avantaj taşıyor. Buna karşın Akarsu, son yıllarda beyaz ekmek ve rafine un ürünleri, pirinç pilavı, hamur işleri, şekerli içecekler ve paketli atıştırmalıkların tüketiminin artmasının metabolik riskleri yükselttiğini vurguladı.

Büyükşehirlerdeki uzun işe gidiş-geliş süreleri, masa başı çalışma, düzensiz çalışma saatleri ve güvenli yürüyüş alanlarının yetersizliği de fiziksel aktiviteyi zorlaştırıyor. Diyabet, yalnızca bireyin ne yediği veya ne kadar spor yaptığıyla açıklanamıyor. Akarsu, ekonomik koşulların, eğitim düzeyinin, yaşanılan çevrenin ve çalışma şartlarının da hastalık üzerinde etkili olduğunu söyledi.

Diyabetin yalnızca ileri yaşlarda ortaya çıkan bir hastalık olduğu düşüncesi geçerliliğini kaybetti. Akarsu'ya göre özellikle tip 2 diyabet, ergenlik ve genç erişkinlik dönemlerinde daha sık görülmeye başladı.

Doç. Dr. Akarsu, çocukluk çağı obezitesindeki artışı bu açıdan önemli bir sorun olarak gösterdi. Ekran karşısında geçirilen sürenin artması, fiziksel oyun alanlarının azalması, hazır gıda ve şekerli içecek tüketimi ile ailelerin yaşam biçimindeki değişimler, çocuklarda obezite riskini yükseltiyor.

Genç yaşta başlayan tip 2 diyabette kişinin hiperglisemiye maruz kaldığı toplam süre uzuyor. Akarsu, şöyle devam etti: "Dolayısıyla böbrek, göz, sinir ve kalp-damar komplikasyonlarının gelişme riski artmaktadır. Artık diyabeti yalnızca 50-60 yaşından sonra karşılaşacağımız bir hastalık olarak görmemeliyiz. Çocukluk çağından itibaren sağlıklı beslenme, hareketli yaşam ve kilo kontrolü alışkanlıkları kazandırılmalıdır. Diyabetle mücadele çocukluk çağında başlamalıdır."

Tip 2 diyabetin en önemli özelliklerinden biri, uzun yıllar belirti vermeden ilerleyebilmesi. Bazı hastalarda hastalık ilk kez göz muayenesi, böbrek fonksiyon testleri veya başka bir nedenle yapılan kan tetkikleri sırasında tespit ediliyor.

Akarsu, "IDF'nin 2025 yılı verilerine göre Türkiye’de diyabetli erişkinlerin yaklaşık yüzde 45,5'i hastalığının tam olarak farkında değil. Bu oran yaklaşık 4,37 milyon kişiye karşılık geliyor." ifadelerini kullandı.

Çok su içme, sık idrara çıkma, ağız kuruluğu, açıklanamayan kilo kaybı, halsizlik, yorgunluk, bulanık görme ve yaraların geç iyileşmesi diyabetin belirtileri arasında yer alıyor. Akarsu, bu şikayetlerin ortaya çıkması beklenmeden harekete geçilmesi gerektiğini vurguladı.

Doç. Dr. Akarsu'ya göre özellikle 40 yaş ve üzerindeki bireyler, fazla kilolu veya obez kişiler, birinci derece yakınlarında diyabet bulunanlar, hipertansiyon ve kan yağları yüksekliği olanlar diyabet açısından değerlendirilmeli.

Diyabet, yalnızca kan şekerinin yükselmesiyle sınırlı bir hastalık değil. Akarsu, uzun süreli yüksek kan şekerinin vücudun hemen her organını etkileyebilen sistemik bir metabolik hastalık olduğunu söyledi. Kontrolsüz diyabette özellikle küçük ve büyük damarları etkileyen komplikasyonlar gelişiyor.

Akarsu, "Hastalık gözde görme kaybına, böbreklerde kronik böbrek hastalığına ve böbrek yetmezliğine, sinir sisteminde uyuşma, yanma ve duyu kaybına neden olabiliyor. Ayrıca kalp krizi, inme, ayak yaraları, enfeksiyon ve bazı durumlarda uzuv kaybı diyabetin ciddi sonuçları arasında yer alıyor." dedi.

Diyabetik nöropati nedeniyle özellikle ayaklarda uyuşma, yanma ve karıncalanma görülebiliyor. Hastalar ayaklarındaki yara veya travmayı fark etmeyebiliyor.

Komplikasyonlar, hastaların çalışma hayatından uzaklaşmasına ve bağımsız yaşam becerilerini kaybetmesine de neden olabiliyor. Akarsu'ya göre tedavideki temel hedef yalnızca HbA1c değerini düşürmek değil, kalp, böbrek, göz, sinir ve damar sağlığını uzun yıllar korumak.

Tip 2 diyabetin önlenmesinde sağlıklı beslenme, fiziksel aktivite ve kilo kontrolü öne çıkıyor. Akarsu, yüksek riskli bireylerde yaşam tarzı değişiklikleriyle hastalığın gelişme riskinin yaklaşık yüzde 58 azaltılabildiğini bildirdi.

Bu kapsamda başlangıç vücut ağırlığının yüzde 7'sinin verilmesi ve haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta fiziksel aktivite yapılması hedefleniyor. Akarsu, tam tahıllı ürünler, sebze ve baklagillerin tüketilmesini, şekerli içecekler ile işlenmiş gıda tüketiminin azaltılmasını önerdi.

Diyabet tedavisinde son yıllarda önemli gelişmeler yaşandı. Yeni nesil ilaçlar, kan şekerini kontrol etmenin yanı sıra kalp ve böbrek sağlığının korunmasına da katkı sağlayabiliyor.

Sürekli glikoz ölçüm sistemleri ve yapay pankreas teknolojileri ise kan şekeri takibini kolaylaştırıyor. Akarsu, bu teknolojilerin özellikle tip 1 diyabetli hastalarda kan şekeri kontrolünü iyileştirerek hipoglisemi riskini azaltabildiğini sözlerine ekledi.