Türkiye'nin Eurofighter'larını Üreten Şirket İsrail'in F-35'lerine De Parça Sağlıyor

Türkiye ile 20 Eurofighter Typhoon savaş uçağının alımı için yaklaşık 8 milyar sterlinlik anlaşma imzalayan İngiliz savunma şirketi BAE Systems, Türkiye'ye teslim edilecek ilk uçağın üretimine başladı. Uçakların üretim ve montaj süreçlerinde önemli sorumluluk üstlenen şirket, aynı zamanda İsrail Hava Kuvvetleri'nin kullandığı F-35 savaş uçaklarının uluslararası üretim ortakları arasında yer alıyor.

BAE Systems, 5 Kasım'da yaptığı açıklamada Türkiye'nin ilk Eurofighter Typhoon savaş uçağının ön gövde montajına İngiltere'nin Lancashire bölgesindeki Samlesbury tesisinde başlandığını duyurdu.

Türkiye ile İngiltere arasında 27 Ekim 2025'te imzalanan anlaşma 20 yeni üretim uçağını kapsıyor. Yaklaşık 5,4 milyar sterlinlik uçak ve silah paketi, destek ve eğitim hizmetleriyle birlikte 8 milyar sterline ulaşıyor. BAE Systems, uçakların ana gövde parçalarının üretimini ve nihai montajını üstleniyor. Mart 2026'da imzalanan yaklaşık 2,5 milyar sterlinlik destek ve eğitim anlaşmasının da ana yüklenicisi şirket.

İlk teslimatların 2030'da başlaması ve 20 uçağın 2032'ye kadar Türkiye'ye ulaştırılması planlanıyor. Türk pilot ve bakım personelinin eğitimleri de İngiltere'de yürütülecek.

BAE Systems, ABD merkezli Lockheed Martin'in ana yüklenicisi olduğu F-35 savaş uçağı programının önemli ortaklarından biri. Şirket, uçakların gövde ve elektronik sistemleri dahil çeşitli parçalarının üretimini üstleniyor. İsrail Hava Kuvvetleri'nin kullandığı F-35'ler de bu uluslararası üretim zincirinin parçası.

İngiltere hükümeti, Eylül 2024'te Gazze'deki askeri operasyonlarda kullanılma riski bulunduğu gerekçesiyle İsrail'e yönelik yaklaşık 350 askeri ihracat lisansından 30'unu askıya aldı. Ancak F-35 programına yönelik ihracatlar, doğrudan İsrail'e gönderilen parçalar dışında bu kararın kapsamı dışında tutuldu.

BAE Systems'ın İsrail'in askeri tedarik zincirindeki rolü, Türkiye'de iki ayrı savunma fuarında protestolara konu olmuştu. Şirketin Ekim 2024'te İstanbul'da düzenlenen SAHA EXPO'ya katılması tepki çekerken, 22 Temmuz 2025'te gerçekleştirilen IDEF 2025 de Filistin Eylem Komitesi tarafından protesto edilmişti. Komite, BAE Systems'ın da aralarında bulunduğu İsrail ordusuna silah, mühimmat ve askeri teknoloji sağlayan şirketlerin fuarda yer almasına karşı çıkarak Türkiye'ye açık askeri ambargo çağrısında bulunmuştu.

DEM Parti Kocaeli Milletvekili Ömer Faruk Gergerlioğlu da IDEF 2025'e katılan BAE Systems, Lockheed Martin ve Leonardo gibi şirketleri protesto etmiş, İsrail'e askeri tedarik sağladığı belirtilen şirketlerin Türkiye'deki fuarlarda ağırlanmasını Meclis gündemine taşımıştı.

BAE Systems'ın İsrail'in askeri tedarik zincirindeki rolü, İngiltere ve Avrupa'da da protestolara neden oldu. Kasım 2023'te yüzlerce sendika üyesi ve Filistin destekçisi şirketin İngiltere'deki fabrikasını abluka altına alırken, Aralık 2023'te İngiltere'nin farklı kentlerinde eş zamanlı protestolar düzenlendi. Eylemler Fransa, Danimarka ve Hollanda'ya da yayıldı. Mayıs 2024'te ise binden fazla işçi, BAE Systems'ın İngiltere'deki tesislerini de hedef alan gösterilerde İsrail'e silah satışlarının durdurulmasını talep etti.