Türkiye İle Uydu İşbirliği Masada! Starlink Krizi Yeni Arayışa Mı İtti?

Ukrayna, Rusya ile savaşta askeri haberleşme ve insansız hava araçlarının kontrolü için büyük ölçüde Elon Musk’ın sahibi olduğu SpaceX’in Starlink sisteminden yararlanıyor. Ancak Ekim ayında Starlink ve askeri amaçlı Starshield sistemlerinde yaşanan erişim kısıtlamaları, Kiev yönetiminin bu bağımlılığını yeniden gündeme getirdi. Ukraynalı yetkililer, özellikle saatte 160 kilometrenin üzerinde hızla hareket eden araç ve insansız hava araçlarında uydu bağlantısının kesildiğini bildirdi. Bu durum, Rus insansız hava araçlarını havada önlemek için kullanılan hızlı önleyici dronların faaliyetlerini de etkiledi. Ukrayna Cumhurbaşkanlığı teknoloji danışmanı Serhiy Beskrestnov, kısıtlamaların bazı askeri görevleri aksattığını açıkladı. Musk ise Starshield sisteminin ABD hükümetinin kontrolünde olduğunu, kullanım sınırlamalarına ABD yönetiminin karar verdiğini savundu.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Türkiye ile uydu teknolojileri alanında işbirliği ihtimalinin görüşüldüğünü açıkladı. Zelenskiy, Türkiye ziyaretinin ardından CNN Türk'e verdiği röportajda iki ülkenin ortak uydu üretimi ve bu alanda teknoloji geliştirme konularını ele aldığını söyledi. Ukrayna basınında yer alan haberlere göre Zelenskiy, uydu teknolojilerinin iki ülkenin güvenliği açısından önem taşıdığını belirterek bu alanda birlikte çalışacaklarını ifade etti. Ancak açıklamada kurulacak sistemin teknik özellikleri, üretim takvimi veya projenin hangi kurumlar tarafından yürütüleceği konusunda ayrıntı verilmedi. Zelenskiy'nin 31 Ekim'de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile yaptığı görüşmede savunma sanayisi, ortak üretim ve sanayi projeleri de gündeme gelmişti. Uydu teknolojisi açıklaması, iki ülke arasındaki savunma ve teknoloji işbirliğinin genişletilmesi çerçevesinde değerlendiriliyor.

Kiev yönetimi, Starlink'e alternatif oluşturabilecek uydu haberleşme kapasitesi için Türkiye açıklamasından önce de harekete geçti. 22 Ekim'de Finlandiyalı uydu şirketi ICEYE ve telekomünikasyon şirketi Nokia, Ukrayna Savunma Bakanlığı ile uydu haberleşmesi alanında işbirliğini öngören bir niyet mektubu imzaladı. Projenin hedefi, Ukrayna'nın kendi kontrolünde çalışabilecek uydu haberleşme ağı ve yer altyapısı geliştirmesi. ICEYE ve Nokia'nın açıklamasına göre sistemin savunma, sınır güvenliği ve acil durum hizmetlerinde kullanılması planlanıyor. Finlandiya kamu yayın kuruluşu Yle de bu girişimi Ukrayna'nın Starlink'e bağımlılığını azaltma çabasının bir parçası olarak değerlendirdi. Savunma haberleri kuruluşu Janes'in aktardığı bilgilere göre projenin ilk uydularının 2028'de fırlatılması bekleniyor.

Türkiye'nin bu işbirliğinde gündeme gelmesinin nedenlerinden biri, son yıllarda uydu üretimi ve uzay teknolojilerinde geliştirdiği kapasite. Türkiye'nin yerli imkanlarla geliştirdiği ilk haberleşme uydusu Türksat 6A, 2024'te uzaya gönderildi ve 2025'te hizmete alındı. Projede TÜBİTAK UZAY, TUSAŞ, ASELSAN ve CTECH görev aldı. Türkiye ayrıca Göktürk-2 ve İMECE gibi yer gözlem ve görüntüleme uydularıyla da bu alanda deneyim kazandı.

Starlink'in yörüngede 10 bini aşkın uydudan oluşan geniş bir ağı bulunuyor. Avrupa merkezli OneWeb'in ise 600'ün biraz üzerinde uydusu var. Bu ölçekte bir altyapının oluşturulması, yalnızca uydu üretimini değil, fırlatma kapasitesini, yer istasyonlarını, kullanıcı terminallerini ve kesintisiz hizmet sağlayacak geniş bir ağı da gerektiriyor. Türkiye ile uydu işbirliği açıklamasının Musk ile yaşanan gerilimin hemen ardından gelmesi, iki gelişme arasında bağlantı kurulmasına yol açtı.