İstanbul Tuzla'daki tersanelerde çalışan işçiler, ağır çalışma şartlarının yanı sıra sağlıksız barınma koşullarıyla da mücadele ediyor. Taşeronların işlettiği pansiyonlarda kalabalık odalar, rutubet ve tahtakurularına maruz kalan işçilerden bazıları uyuyabilmek için geceyi cami avlusunda geçirmek zorunda kalıyor. İşçiler, barınma sorununun iş güvenliğini de tehdit ettiğine dikkat çekiyor.
Tuzla Tersanelerinde İşçi Yaşamı: Tahtakurusu Yüzünden Cami Avlusunda Yatmak

İstanbul Tuzla’daki tersanelerde çalışan işçiler, işyerindeki ağır çalışma koşullarının yanı sıra barınma, ulaşım ve geçim sorunlarıyla da mücadele ediyor. Başka kentlerden çalışmak için gelen işçilerin bir bölümü, taşeron patronlarının işlettiği pansiyonlarda veya çok sayıda kişinin aynı evi paylaştığı eski yapılarda kalıyor. Rutubet, tahtakurusu ve kalabalık yaşam koşulları, işçilerin dinlenmesini güçleştirirken iş kazaları riskini de artırıyor.
KALABALIK ODALAR, TAHTAKURULU YATAKLAR, NEMLİ DUVARLAR…
Tuzla, İçmeler, Aydıntepe ve Esenyalı çevresinde işçilerin kaldığı ve taşeron firmaların sahiplerinin işlettiği pansiyonların bulunduğunu anlatan 15 yıllık tersane işçisi Hasan, bu yapıların zamanla daha geniş bir alana yayıldığını söylüyor. Önceden özellikle İçmeler ve Aydıntepe çevresinde yoğunlaşan pansiyonların artık başka mahallelerde de yaygınlaştığını belirten Hasan, işçilerin kaldığı evlerin önemli bir bölümünün eski ve bakımsız olduğunu ifade ediyor.
Hasan, taşeronların işçi bulma ve işçileri çalıştırma düzeninde barınmanın da önemli bir yer tuttuğunu belirterek, işçilerin kalacak yer bulma kaygısının işten ayrılmalarını zorlaştırdığını söylüyor.
Hasan, bildiği bir pansiyonda kişi başına aylık ücretin 6 bin lira olduğunu, ücretlerin pansiyonun durumuna göre değiştiğini ifade ederek, bazı yerlerde 7-8 bin liraya ulaşan bedellerin konuşulduğunu şöyle aktarıyor: “Bundan 10-15 yıl önce bu kadar fazla taşeron evi yoktu. Şimdi eski, belkide bölgenin en kötü binalarını ucuza alıyorlar, işçilere İstanbul koşullarına göre uyguna kiralıyor. Bu da taşerona yönelik bir bağımlılık yaratıyor. Şöyle düşün: Kızdın, ‘Gideceğim’ diyorsun ama nerede kalacaksın? Bir sorun olduğunda tepki göstermek istiyorsun ama başka bir ev bulup taşınma şansın da zayıf.”
İşçilerin kaldığı evlerde odalara ranzalı yataklar yerleştirildiğini belirten Hasan, kimi odalarda üç kişinin, kimilerinde beş ya da altı kişinin kaldığını söylüyor. Hasan, “Ranzalar atmışlar, oda oda. Kimi yerde üç kişi, kimi yerde beş-altı kişi kalıyor. Bir evin içerisinde 15 kişi kalıyor. Bazen bir binanın en alt katında dükkandan bozma yerleri işçilerin kaldığı bir pansiyona dönüştürüyorlar” diyor.
DEPREM BÖLGESİNDE YIKIK DÖKÜK EVLER…
Hasan’a göre işçilerin kaldığı evlerin önemli bir bölümü hem eski hem de nemli. Deprem riski bulunan bir kentte bu yapıların durumunun ayrıca değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çeken Hasan, işçilerin sağlıklı ve güvenli koşullarda barınamadığını belirtiyor.
Pansiyonlardaki sorunların yalnızca kalabalık ve rutubetle sınırlı kalmadığını anlatan Hasan, işçilerden tahtakuruları nedeniyle geceyi dışarıda geçirmek zorunda kalanlar olduğunu söylüyor.
Hasan, tersanede çalışan ve aynı zamanda öğrenci olan bir arkadaşının yaşadıklarını şöyle aktarıyor:
“Bir arkadaş vardı, o da öğrenciydi. ‘Abi, özellikle yazın gece gidip cami avlusunda yatıyorum artık’ diyordu. Tahtakurularından dolayı kalamıyordu. Birçok arkadaştan da benzer şikâyetler geliyor. Evler eski, nemli ve her bakımdan sıkıntılı. Adam artık kalamıyor, yatamıyor. Sabah işe gelecek ama gece pansiyonda uyuyamadığı için çıkıp camide yatıyor.”
Hasan, pansiyonlarda işçilerin ısınmak için elektrikli soba kullandığını, bu düzenin işçilerin sağlıksız koşullarda yaşamasına yol açtığını da ekliyor.
İŞTEN AYRILAN, BARINMA YERİNİ DE KAYBEDİYOR
Taşeron pansiyonlarında kalan işçiler, işten ayrıldıklarında kalacak yerlerini de kaybedebiliyor. Taşeronla iş ilişkisi sona erdiğinde işçinin pansiyondan ayrılması da gerekliyor.
Hasan, bu durumun işçilerin ücret ve çalışma koşullarına yönelik itirazlarını dile getirmelerini zorlaştırdığını belirtiyor. Geçim sıkıntısının yanı sıra kalacak yer bulamama kaygısının da işçileri sessiz kalmaya ittiğini, hareket alanını daralttığını söylüyor.
DENETİMLE PANSİYON KAPANIYOR, İŞÇİ ORTADA KALIYOR
Bölgedeki işçi pansiyonları ruhsat yönünden belediye tarafından denetleniyor. Ruhsatsız olduğu belirlenen pansiyonlar mühürlenirken, belediye denetimlerde Kültür ve Turizm Bakanlığı ile işbirliği yapıyor. Ancak işçilerin barındırıldığı bu alanların denetimi yalnızca ruhsatla sınırlı değil. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işyerine bağlı dinlenme, yemek ve uyku alanlarını da işyeri kapsamına alıyor. Türkiye'nin taraf olduğu ILO'nun 155 sayılı Sözleşmesi de işverenin doğrudan veya dolaylı kontrolündeki alanları işyeri tanımı içinde değerlendiriyor. Bu nedenle, taşeronlar tarafından işçilere sağlanan pansiyonların iş organizasyonuyla bağlantısı ve işverenin bu alanlar üzerindeki kontrolü dikkate alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın da denetim sorumluluğu gündeme geliyor.
Hasan, yapılan denetimlerde işçiye daha iyi bir alternatif sunmadan mevcut pansiyonların kapatılmasının çare olmadığını söylüyor: “Pansiyonu kapatıyorsun, tamam, sağlık koşulları kötü olabilir. Ama devlet buna yönelik bir çözüm üretmiyor. Kiralar almış başını gitmiş. Bu insanların çoğunun memleketinde çoluğu çocuğu var ama kendisi burada kalıyor. Bunların kalabileceği bir ortam sağlamıyorsun. İnsanlar mecburiyetten kalıyor, keyfinden gelip oralarda kalmıyor. Geçen hafta bir grup arkadaş pansiyon kapatıldığı için çıkmak zorunda kaldı. Dükkandan bozma bir yerde yıllardır kalıyorlardı. Ancak gidecekleri yerler daha uygun değil. Ayrıca kalacak yer sıkıntısı olmuş. Yani çık diyorlar ama bir çözüm de sunmuyorlar. Belediye denetimini yapsın, gerekli önlemler alınsın. Ama bu insanların nerede kalacağı da gündeme gelmeli. Bir yeri kapatmak tek başına çözüm değil. Yetkili kurumların işçilerin sağlıklı koşullarda barınabilmesi için bir çözüm üretmesi gerekiyor.”
YORGUNLUK İŞ KAZASI RİSKİNİ ARTIRIYOR
Sabah 08.30’da iş başı yapan işçilerin sadece çalıştıkları günler sigortası yapılıyor. İşe gitmedikleri her gün bir eksik yevmiye demek. Bu sebeple tersane işçileri aylık tam ücret alabilmek için sık sık fazla mesaiye kalıyor. Ancak hem çalışma koşulları hem de barınma sorunu nedeniyle dinlenememek, işçiler açısından kaza riskini artırıyor.
Hasan, “İş olduğu zaman işçi en az akşam sekize kadar çalışıyor. Mesaiye kalıyor. Eve gidince saat dokuz oluyor. Rahat rahat dinlenebileceği bir durum yok. Gurbetçi bir işçi sürekli işe gelip gidiyor. Bazı arkadaşlar var, 30 günde 30 gün işe geliyor” diyor.
Tersanelerde çok farklı türde kazaların yaşanabildiğini belirten Hasan, elektrik çarpması, yüksekten düşme, yangın ve çeşitli sıkışma kazalarının çalışma ortamının riskleri arasında bulunduğunu ifade ediyor.
Hasan, yaklaşık 25 gün önce yaşandığını söylediği bir kazada, düz bir yolda yürürken düşen bir işçinin ayağının sıkıştığını ve ağır yaralandığını anlattı. İşçinin kendi başına yürüyemeyecek durumda olduğunu ve başka kişiler tarafından götürülmek zorunda kaldığını belirten Hasan, yorgunluğun ve dikkatin dağılmasının kazalara zemin hazırlayabildiğini söylüyor.
Bazı tersanelerde fazla mesaiye ilişkin 60 saat sınırının bulunduğunu ancak uygulamanın iş yoğunluğuna göre değişebildiğini belirten Hasan, iş yoğunluğu arttığında kuralların esnetilebildiğini de ekliyor.
Görüşüne başvurduğumuz Tuzla’daki bir tersanede çalışan İş Güvenliği Uzmanı Eren Can çok sayıda iş kazasının yaşandığını, bu iş kazalarında yeterince dinlenememenin büyük risk oluşturduğunu savunuyor: “Hem çalışma saatlerinin uzunluğu, fazla mesailer hem de yaşam koşullarının yeterince dinlenmeye uygun olmaması dalgınlıklara sebep olabiliyor. Bu da iş kazalarını kaçınılmaz kılabiliyor.”
‘İŞ KAZALARI ÇOK SIK YAŞANIYOR’
Hasan, tersanelerde iş kazalarının geçmişe göre azaldığını ancak ölümlü kazaların ve yaralanmaların devam ettiğini belirterek, şöyle anlatıyor:
“İş kazaları sık yaşanıyor. Birkaç sene önce çalıştığım yerde bir işçi vinçler arasında sıkışarak öldü. (Kimliği kamuoyuna yansımayan yabancı bir göçmen işçi) Ancak işçi öldükten sonra önlem alındı, vinçlere sensör takıldı. Daha önce çalıştığım başka bir tersanede ise geri geri gelen bir kamyon işçiye çarptı, o da hayatını kaybetti (Recep Çeper). Bunlara aslında önceden de önlem alınabilir. Ama her gün ölümle burun burunayız. Sadece ölüm değil, yaralanıp çalışamaz hale de geliyoruz. Yakın zamanda bir arkadaşım elinden yaralandı, ameliyat olmak zorunda kaldı. Bir başka olayda ise bir işçi düşerek belini kırdı. Ölmedi ama çocuklarına kim ekmek götürecek? Bir an önce iş yürüsün isteniyor.”
İHRACAT ARTTI, DÜNYA İKİNCİSİ OLDUK AMA…
Gemi inşa sanayisi uzun yıllardır “Türkiye’de yükselen sektörleri”nden biri.
Gemi, Yat ve Hizmetleri İhracatçılar Birliği verilerine göre; gemi ve yat ihracatı 2025 yılında yüzde 17,4 artışla 2 milyar 243 milyon 952 bin dolara yükselerek tarihinin en yüksek yıllık ihracat seviyesine ulaştı. “Global Order Book 2026” verilerine göre ise 24 metre ve üzeri süper yat üretiminde İtalya’nın ardından türkiye dünya ikincisi oldu.
Hasan bu yükselişten kendi hayatlarının bir kazancı olmadığını söylüyor: “Biz üretiyoruz, bu ihracatın artmasına sebep biz işçileriz ama biz barınma sorunumuzu bile çözemiyoruz. Sektördeki büyüme bizim ücretlerimize yansımıyor. Son iki-üç senedir ücretler çok düşük. İşin yoğunluğu ve sektörün durumu ne olursa olsun, işçinin alım gücü aynı şekilde artmıyor.”
İşçiler dükkandan bozma ve eski yapılarda kalıyor...
KİRALIK KONUT GİBİ GÖSTERİLEN PANSİYONLARDA DENETİM DE YOK
Tersanelerde iş kazası geçiren çok sayıda işçinin avukatlığını yapan Avukat Orhan Atan, işçilerin barındırıldığı pansiyonların önemli bir bölümünün kaçak yapılar olduğunu belirtiyor. Atan, bazı pansiyonların işyeri olarak değerlendirilmesi nedeniyle belediyeler tarafından ruhsat yönünden denetlendiğini, ancak işçilerin barındırılmasının mevzuatta çoğu zaman mülk sahibinin taşınmazını kiraya vermesi şeklinde ele alındığını ve bu nedenle denetim dışında kalabildiğini ifade ediyor.
Pansiyonların kayıt dışılıktan çıkarılması ve tersanelerin iş organizasyonunun bir parçası olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirten Atan, denetim ve takibin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın da sorumluluğunda olduğunu söylüyor. Atan, “Çalışma Bakanlığı’nın bir sorumluluğu elbette var. Burası şantiye gibi, doğrudan işyeri tarafından tedarik ediliyor. Mevzuata göre Bakanlık ‘biri kiralamış’ deyip geçiyor ama bu pansiyonlar işin bir parçası, devamı. Taşeron sahibi işçilere kiralıyor buraları. Burada işçilerin kaldığının bildirilmesi, takip edilmesi, denetime tabi tutulması lazım. Ruhsatlı işçi konaklaması olmalı, şantiye gibi değerlendirilmeli. Bu kayıt dışılıkları ortaya çıkarıp denetlemek de Çalışma Bakanlığının sorumluluğunda” diyor.
BAKANLIK, “TİCARİ SIR” GEREKÇESİYLE BİLGİ VERMEDİ
İşçilerin pansiyonlardaki barınma koşulları ve tersanelerdeki iş güvenliği denetimlerine ilişkin sorularımızı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na da yönelttik.
Ancak Bakanlık, sorularımız istatistiki nitelikte olmasına rağmen, yanıtların “işyerlerine ait ticari bilgiler ile gerçek kişilere ilişkin kişisel veriler içerebileceğini” öne sürerek bilgi vermedi. Bakanlığın bu kararına karşı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu çerçevesinde üst kurula itirazda bulunduk.
DENETİMLERDE İKİ PANSİYON MÜHÜRLENDİ
İşçilerin kaldığı yerlerin 2025-2026 yıllarındaki denetimi konusunu Tuzla Belediyesi’ne de sorduk. Tuzla Belediyesi verdiği yanıtta; Belediye ile Kültür ve Turizm Bakanlığı ekiplerinin tersaneler bölgesinde işçilerin barınması amacıyla kullanılan alanlara yönelik denetim ve incelemeler yürüttüğünü bildirdi. Açıklamaya göre yakın zamanda iki pansiyon mevzuata aykırılıklar nedeniyle mühürlendi. Denetimlerin müdürlüğe ulaşan ihbar ve şikâyetler doğrultusunda yapıldığı belirtildi.
KONUT GİBİ GÖSTERİLEN YERLERİN DENETİMİ SORUNLU
Belediyenin yanıtında dikkati çeken bir nokta da; işçilerin kaldığı bazı yerlerin resmi olarak pansiyon veya ticari işletme statüsünde bulunmaması.
Belediye, bu yerlerin şahıslar tarafından konut olarak kiralandığını ve işçilerin bu adreslerde kira sözleşmesiyle ikamet ettiğini tespit ettiklerini bildirdi.
Konut statüsündeki bu yerlere yönelik doğrudan müdahalenin Türk Ceza Kanunu’nun 116. maddesi kapsamında konut dokunulmazlığını ihlal suçu oluşturabileceğine işaret eden Tuzla Belediyesi, ilgili yerlere gerekli bildirimlerin yapıldığını kaydetti. Konut olarak görünen ancak fiilen toplu işçi barındırma veya günübirlik konaklama amacıyla kullanılan yerlerin yasal takibi için Tuzla Kaymakamlığı ve ilgili kurumlarla çalışıldığı belirtildi.
Tuzla Belediyesi bölgedeki pansiyonları ruhsat yönüyle araştırdıklarını belirtirken, Tuzla Belediyesi ve Kültür ve Turizm Bakanlığı ekiplerinin Tuzla tersaneler bölgesinde işçilerin barınması amacıyla kullanılan alanlara yönelik yürütülen denetim ve incelemeleri kapsamında; yakın zamanda; 2 pansiyonu mühürlediklerini, buraların mevzuata aykırı olduğunu, müdürlüğe intikal eden ihbar ve şikâyetler doğrultusunda denetimlerin yapıldığını; bazı konaklama yerlerinin resmi olarak pansiyon veya ticari işletme statüsünde olmadığı, bu yerlerin şahıslar tarafından mesken (konut) olarak kiralandığı ve işçilerin bu adreslerde şahsi kira kontratı ile ikamet ettiklerini tespit etmiş.
‘KONUT’ GİBİ GÖSTERİLEN PANSİYONLARA KARŞI ÇALIŞMA YÜRÜTÜLÜYOR
“Konut Dokunulmazlığını İhlal Suçu (TCK Madde 116) oluşturacağı için bu suçu işlememek adına idaremizce ilgili mekânlara gerekli bildirimler yapılmaktadır” denilen açıklamada, şu ifadelere yer verildi:
“Konut statüsünde görünen ancak fiilen toplu işçi barındırma veya günübirlik konaklama amacıyla kullanılan bu yerlerin yasal takibi, kimlik bildirme kanunu ve ilgili mevzuat uyarınca denetlenmesi amacıyla Tuzla Kaymakamlığı Günübirlik Komisyonu başta olmak üzere ilgili tüm kurum ve kuruluşlara gerekli bilgilendirmeler ve resmi yazışmalar yapılmıştır.
Müdürlüğümüz, yetki alanı içerisindeki iş yeri açma ve çalışma ruhsatlarına tabi konaklama tesislerinin, imar, yangın ve hijyen standartlarına uygunluğunu periyodik olarak ve gelen şikâyetler doğrultusunda titizlikle denetlemeye devam etmektedir.”
Ancak denetimlerin ardından önemli bir soru yanıtsız kalıyor: Mühürlenen pansiyonlarda kalan işçiler nereye gidiyor, hangi koşullarda barınmaya devam ediyor? İşçi Hasan’ın da dikkat çektiği gibi, sağlıksız koşullardaki pansiyonların kapatılması tek başına barınma sorununu çözmüyor. İşçilerin nerede ve nasıl barınacağına ilişkin bir çözüm üretilmediği sürece sorun devam ediyor.
İŞÇİLER İÇİN SOSYAL KONUT VE İŞÇİ YURTLARI TALEBİ
Tersaneler bölgesindeki işçi örgütlenmesi çalışmalarını yürüten BARET (Tersane İşçilerinin Sesi Platformu) barınma sorununun yalnızca denetim ve mevzuata aykırı yapıların kapatılmasıyla çözülemeyeceğine dikkati çekiyor.
Platform sözcülerinin önerileri özetle şöyle oluyor:
“Barınmanın bir piyasa ve rant meselesi olmaktan çıkıp sosyal hak olarak ele alınması gerekiyor. Bugün işçiler aldıkları ücretler ile en ucuz ve sağlıksız barınma koşullarına maruz bırakılıp en zor koşullarda çalıştırılmaya zorlanıyor. Bu nedenle hem devlet, hem de yerel yönetimler sosyal konut politikaları yürütmeli ve işçi yoğun bölgelerde işçilerin yaşayabileceği sosyal konutları hayata geçirmelidir.
Belediyeler, öğrenci yurtları gibi işçi yurtları açmalı ve temizlik, yemek, sıcak su, ulaşım gibi temel insani ihtiyaçlar karşılanmalıdır.
Özellikle Tuzla ve Yalova gibi gurbetçi tersane işçilerinin yoğun yaşadığı bölgelerde bu tür düzenlemeler önemli bir rahatlama sağlayabilir. Bu formül sorunu tamamen çözmese de, yaşanan zorlukları bir nebze hafifletebilir.
Özellikle gurbetçi işçi çalıştıran taşeron firmalar, işçilerin barınma haklarını garanti altına almalıdır. Günümüzde taşeron evleri, adeta yarı açık cezaevi gibi bir durumda; sabah servislerle alınıp akşam mesai bitiminde evin önüne bırakılan, hafta sonu veya resmi tatil gibi hakların göz ardı edildiği bir ortam söz konusu. Bu durumun değişmesi için yerel yönetimler, işverenler ve çalışanlar ortak bir çalışma yürütmeli, işçilere insanca barınma koşulları sağlamalıdır.”
*İşçi Hasan’ın adı kimliğinin açıklanmasını istememesi talebiyle değiştirilmiştir.


