Ucm'nin Aradığı Ahmed Harun'un Ortaya Çıkması Sudan'daki Savaşın Siyasi Boyutunu Gündeme Taşıdı

Sudan'da Nisan 2023'ün ortalarından bu yana ordu ile Sudan Kurucu İttifakı (Tasis) güçleri arasında devam eden savaş, ülkede büyük bir insani krize yol açtı. Çatışmalarda on binlerce kişi hayatını kaybederken yaklaşık 14 milyon kişi yaşadığı yerden ayrılmak zorunda kaldı. Birleşmiş Milletler (BM), Sudan'daki durumu dünyanın en ağır insani krizlerinden biri olarak değerlendiriyor.

Uluslararası barış girişimlerine rağmen çatışmaların sona ermemesi, savaşın neden devam ettiği ve ordunun askeri çözümde neden ısrar ettiği sorularını gündeme getirdi.

Bu tartışmalar sürerken, feshedilen Ulusal Kongre Partisi'nin başkanı Ahmed Harun'un yeniden kamuoyunun karşısına çıkması tepkilere neden oldu.

Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) tarafından aranan Ahmed Harun, Darfur'da 2000'li yılların başında yaşanan etnik katliamlarda milislerin örgütlenmesindeki rolü nedeniyle suçlanıyor.

Harun hakkında insanlığa karşı suçlarla ilgili 20, savaş suçlarına ilişkin ise 22 ayrı suçlama bulunuyor.

Eski Sudan Devlet Başkanı Ömer el-Beşir'in Nisan 2019'da kitlesel protestoların ardından görevden uzaklaştırılması üzerine tutuklanan Harun'un, Beşir ile birlikte UCM'ye teslim edilmesi yıllardır talep ediliyor.

ABD yönetimi de 2024 yılında Harun'un yakalanmasını sağlayacak bilgi paylaşanlara 5 milyon dolara kadar ödül verileceğini duyurmuştu.

Aktivist Teysir Mübarek, Harun'un yeniden ortaya çıkmasının Sudan'daki savaşın siyasi boyutuna ilişkin tartışmaları güçlendirdiğini söyledi.

Mübarek, çatışmaların yalnızca iki askeri lider arasındaki mücadele olarak değerlendirilmesine karşı çıkarak şu ifadeleri kullandı:

"Sudanlıları, ülkelerinde süren savaşın yalnızca iki general arasındaki askeri bir çatışma ya da İhvan’ın propaganda makinesinin pazarlamaya çalıştığı gibi devleti ve kurumlarını savunma mücadelesi olduğuna ikna etmek artık kolay değil. Geçen her gün, ülkeyi uçurumun kenarına sürükleyen güçler ve savaşı, Sudanlıların devirmek için ağır bedel ödediği bir halk devrimiyle kaybettiği iktidarı yeniden ele geçirmek için altın bir fırsat olarak gören örgüt hakkında daha fazla gerçeği ortaya çıkarıyor"

Harun'un açıklamalarının İslamcı Hareket'in siyasi hedeflerini gösterdiğini savunan Mübarek, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Feshedilen Ulusal Kongre Partisi'nin başkanı ve UCM tarafından aranan Ahmed Harun'un ortaya çıkması, belki de Ihvan'ın yeniden canlandırmaya çalıştığı projenin doğasını en çok gözler önüne seren sahnelerden biriydi"

Harun'un uzun süre kamuoyundan uzak kaldıktan sonra kapsamlı bir röportaj verdiğini hatırlatan Mübarek, şu değerlendirmede bulundu:

"Yıllarca ortadan kaybolduktan sonra adam uzun bir medya röportajıyla kamuoyunun karşısına çıktı; savaştan, Ulusal Kongre Partisi'nin orduyla ilişkisinden ve Sudan'da yönetimin geleceğinden söz etti. Sanki Aralık Devrimi hiç yaşanmamış, sanki milyonlarca Sudanlı rejiminin devrilmesini talep ederek sokaklara dökülmemiş, sanki İnkaz (Kurtuluş) dönemiyle özdeşleşen suçlar ve ihlaller ardında bugün hâlâ kapanmamış kurbanlar ve trajediler bırakmamış gibi"

Harun'un Sudan'ın geleceğine ilişkin konuşmasına tepki gösteren Mübarek, "Darfur kurbanları hâlâ adaleti beklerken, uluslararası adaletin aradığı birinin ortaya çıkıp Sudan'ın geleceği hakkında konuşmasından daha büyük bir siyasi küstahlık olabilir mi?" diye sordu.

"Örgütünün ülkenin kaderini belirleme hakkına sahip olduğuna inanıyor"Ahmed Harun'un eski rejimde üst düzey güvenlik ve bakanlık görevlerinde bulunduğunu hatırlatan Mübarek, açıklamalarının sıradan bir siyasi değerlendirme olarak görülmemesi gerektiğini savundu.

Mübarek, şu ifadeleri kullandı:

"Ahmed Harun'un ortaya çıkışı sadece sıradan bir medya röportajıdır. Zira bu adam sıradan bir siyasetçi değil; İnkaz rejiminin en önde gelen yüzlerinden biri. Üst düzey güvenlik ve bakanlık görevlerinde bulundu ve Darfur'daki savaş suçları ve insanlığa karşı suçlarla ilgili olarak UCM önünde ciddi suçlamalarla karşı karşıya"

Harun'un geçmiş döneme ilişkin herhangi bir öz eleştiride bulunmadığını ileri süren Mübarek, sözlerini şöyle tamamladı:

"Daha da tehlikelisi, Harun'un İslamcı Hareket'in yönetim deneyimi için özür dilemek ya da otuz yıllık baskı, yolsuzluk ve savaşların siyasi ve ahlaki bir muhasebesini yaptığını açıklamak için ortaya çıkmamış olması. Aksine Sudan'ın geleceği hakkında, örgütünün hâlâ ülkenin kaderini belirleme hakkına sahip olduğuna inanan birinin konumundan konuştu"

Ahmed Harun'un ortaya çıkması, Sudan ordu komutanı Abdulfettah el-Burhan ile İslamcı Hareket arasındaki ilişkilere yönelik iddiaları da yeniden gündeme taşıdı.

Harun, yaklaşık bir yıl önce Reuters'a yaptığı açıklamada, Sudan'daki mevcut savaşın ülkede yaşanacak son çatışma olmayabileceğini söylemişti.

Sudan'ın kuzeyinde elektrik kesintilerinin yaşandığı dönemde, saklandığı yerden gece saatlerinde konuşan Harun, Ulusal Kongre Partisi'nin yeni bir yönetim modeli önerdiğini açıklamıştı.

Harun'un aktardığı modele göre, Sudan'ın güvenliğine yönelik tehditler ve dış müdahaleler gerekçesiyle egemenlikle ilgili yetkiler orduda bulunacak, hükümeti yönetecek başbakan ise seçimle belirlenecekti.

Harun ayrıca savaşın ardından ordunun iktidarda kalmasını beklediğini, düzenlenecek seçimlerin Ulusal Kongre Partisi ile ona bağlı İslamcı Hareket'in yeniden yönetime gelmesini sağlayabileceğini ifade etmişti.

Bu sözler, savaşın eski iktidar kadrolarının siyasi hayata dönüşü için kullanıldığı yönündeki eleştirileri artırdı.

Halk Kongre Partisi Genel Sekreteri Dr. Ali el-Hac Muhammed de feshedilen Ulusal Kongre Partisi'nin yöneticilerini ve Sudan'daki İhvan hareketini, savaşın devamını siyasi çıkarları için desteklemekle suçladı.

Radyo Dabanga'ya konuşan el-Hac, askeri çözümde ısrar edilmesinin ülkenin geleceğini tehlikeye attığını belirterek şu ifadeleri kullandı:

"Eski rejimin cepheleri ve İslamcı Hareket liderleri tarafından askeri seçenekte ısrar edilmesi ve tırmanmanın sürdürülmesi, ülkeyi Güney Sudan'ın ayrılması senaryosunu tekrarlayabilecek felaket yollara sürüklüyor"

Sudan'ın yeniden parçalanma riskiyle karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulunan el-Hac, ordunun içerisinden de barış yönünde adımlar atılması gerektiğini savundu.

El-Hac, "ulusal güçlerin, askeri kurum içinden İslamcı akımın hegemonyasına karşı duracak, silahların susturulması ve kapsamlı bir siyasi uzlaşıya gidilmesi yönünde baskı yapacak cesur seslerin ve muhasebelerin çıkmasını arzuladığını" vurguladı.

Sudan'daki krizin çözümüne ilişkin görüşlerini de paylaşan el-Hac, "Sudan krizi her şeyden önce örgütün dar parti ve teşkilat gündemlerinin hegemonyasının kırılmasını gerektiriyor" dedi.

Halk Kongre Partisi'nin savaşın devamından yana olan kişilere karşı tutumunu açıklayan el-Hac, "Partisinin, savaşın sürmesini destekleyen ya da feshedilen Ulusal Kongre Partisi'nin çizgisiyle özdeşleşen hiçbir unsurun partiye mensup olmasını kesinlikle reddettiğini" belirtti.

El-Hac, ülkede acil ateşkes sağlanması, sivillere insani yardım ulaştırılmasının kolaylaştırılması ve kapsamlı bir siyasi diyaloğun başlatılması gerektiğini ifade etti.

Ayrıca Sudan'ın geleceğinin dış müdahalelerden uzak, dinin siyasi iktidar mücadelesinde araç olarak kullanılmadığı bir uzlaşı süreciyle belirlenmesini istedi.

Sudan'daki barış girişimlerinin sonuçsuz kalmasının ardından ABD Dışişleri Bakanlığının, ülkedeki İhvan yapılanmasını Yabancı Terör Örgütü olarak tanımladığı aktarıldı.

Söz konusu kararın, İran'ın Sudan savaşındaki etkisinin arttığı, İslamcı Hareket'in askeri yapı içerisindeki varlığına yönelik iddiaların güçlendiği ve Washington'ın Sudan'a ilgisinin azaldığı bir dönemde geldiği belirtildi.

ABD Dışişleri Bakanlığının açıklamasında, Nisan 2023'ten beri Sudan ordusu ile Hızlı Destek Kuvvetleri arasında süren savaş sırasında İhvan bağlantılı unsurların sivillere yönelik şiddet eylemlerine karıştığı ve barış girişimlerini engellediği suçlamalarına yer verildiği aktarıldı.

Açıklamada, örgütle bağlantılı bazı savaşçıların İran Devrim Muhafızları ile ilişkili gruplardan eğitim ve lojistik destek aldığı, ayrıca toplu infazlar ile ağır insan hakları ihlallerine katıldıkları iddia edildi.

ABD'nin kararının ardından İslamcı Hareket'in uluslararası alandaki konumu ve örgütle bağlantılı isimlerin hukuki sorumluluğu yeniden tartışılmaya başlandı.

Bazı hukukçular, terör örgütü tanımlamasının ağır insan hakları ihlalleri ve savaş suçlarıyla ilgili suçlamalar bakımından hesap verebilirlik süreçlerini güçlendirebileceği görüşünü dile getirdi.

Analistler ise kararın çatışan taraflar üzerinde yeni bir baskı oluşturabileceğini, uzun süredir sonuç alınamayan müzakerelere hareket kazandırabileceğini ve Sudan'daki askeri ve siyasi yapılarda aşırılıkçı grupların etkisini sınırlandırabileceğini değerlendiriyor.

Sudan'da savaşın sona erdirilmesi için uluslararası girişimler devam ederken Ahmed Harun'un yeniden ortaya çıkması, ülkede eski iktidar kadrolarının rolü, ordunun siyasi geleceği ve barış sürecinin önündeki engellere ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.