Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar'ın Arakanlı Müslüman azınlığa karşı soykırım yaptığına hükmetti.
Uluslararası Adalet Divanı: Myanmar Arakanlı Müslümanlara Soykırım Yaptı

Uluslararası Adalet Divanı'ndan 'Myanmar Arakanlı Müslümanlara soykırım yaptı' kararı
Merkez Hollanda'nın Lahey kentinde olan Uluslararası Adalet Divanı, Birleşmiş Milletler'in (BM) en yüksek yargı organı.
1946 yılında kurulan mahkeme, tarihinde ilk kez bir devleti, soykırım suçundan mahkum etti.
Kararı özetleyen Yargıç Yuji Iwasawa, Myanmar'ın Arakanlı Müslümanların önemli bölümünü yok etmeye yönelik bir "niyet" taşıdığı sonucuna varıldığını açıkladı.
Iwasawa ayrıca Myanmar'ın "kanıtları kapsamlı biçimde yok ettiğini" ve soykırım suçlarını işleyen kişileri soruşturma, yargılama ve cezalandırma konusunda başarısız olduğunu söyledi.
2017 yılında Myanmar ordusunun yürüttüğü operasyonlarda binlerce Arakanlı Müslüman öldürülmüş, 700 binden fazla kişi de nüfusunun çoğu Budist olan Myanmar'dan kaçarak komşu ülke Bangladeş'e sığınmak zorunda kalmıştı.
Dava, Batı Afrika ülkesi Gambiya tarafından Uluslararası Adalet Divanı'na taşınmıştı.
Myanmar ise dava boyunca suçlamaları reddetmiş ve güvenlik güçlerinin silahlı grupların saldırılarına karşılık verdiğini savunmuştu.
Uluslararası Adalet Divanı'nın kararı kesin ve temyize götürülemiyor.
Ancak mahkemenin kararları doğrudan uygulayabilecek bir mekanizması yok.
Myanmar'ın karara uymaması durumunda konu Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyi'ne taşınabilecek.
'Myanmar tazminat ödemeli'
Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar'ın, Bangladeş'e kaçan Arakanlı Müslümanların güvenli şekilde geri dönüşünü sağlaması, kayıpların tespit edilmesine yardımcı olması ve mağdurların uğradığı zararların giderilmesi için gerekli adımları atması gerektiğine de hükmetti.
Myanmar'ın Arakanlı Müslümanlara ait malları, mümkün olduğu ölçüde geri vermesi, bunun mümkün olmadığı durumlarda ise tazminat ödemesi gerektiği belirtildi.
Tazminatın miktarı ise henüz belirlenmedi.
Myanmar, Arakanlı Müslümanları ülkede yaşayan diğer etnik gruplardan farklı olarak vatandaşlık haklarını tanımamak ve onları "Bangladeş kökenli göçmenler" olarak nitelendirmekle suçlanıyor.
Arakanlı Müslümanlar onlarca yıldır vatandaşlık, eğitim, seyahat ve çalışma hakları konusunda ciddi kısıtlamalarla karşı karşıya.
Myanmar ordusu 2017'de Arakan Rohingya Kurtuluş Ordusu'nun güvenlik güçlerine yönelik saldırılarını gerekçe göstererek Rakhine eyaletinde geniş çaplı operasyon başlatmıştı.
Çeşitli uluslararası insan hakları kuruluşlarının raporları, operasyonlar sırasında birçok köyün yakıldığını, sivillerin öldürüldüğünü, kadınlar ve kız çocuklarının cinsel şiddete maruz kaldığını ortaya koymuştu.
Birleşmiş Milletler (BM) ve uluslararası insan hakları kuruluşları, operasyonları "etnik temizlik" olarak nitelendirmişti.
Dava Uluslararası Adalet Divanı'na nasıl taşındı?
Myanmar'la ilgili hukuki süreç, Gambiya'nın 2019'da Uluslararası Adalet Divanı'na başvurusuyla başladı.
İslam İşbirliği Teşkilatı'nın desteğiyle açılan davada Gambiya, Myanmar'ın 1948 tarihli Soykırım Sözleşmesi'ni ihlal ettiğini savundu.
Myanmar'dan soykırım eylemlerini önlemesi, suçların kanıtlarını koruması ve sorumluların cezalandırılması için gerekli adımları atması istendi.
Uluslararası Adalet Divanı, 2020'de Myanmar'ın Rohingya halkını soykırımdan korumak için gerekli önlemleri almasına ve olası suçlara ilişkin kanıtları korumasına hükmetti.
Bu karar, Myanmar'ın soykırım işlediğinin kesin olarak tespit edildiği anlamına gelmiyordu.
Bu nedenle davanın esas yönünden incelenmesi süreci devam etti.
Dava kapsamında Ocak ayında yapılan duruşmalarda taraflar iddialarını ve savunmalarını sundu.
Myanmar yönetimi soykırım suçlamasını reddetti ve ordunun silahlı militanları hedef aldığını savundu.
Gambiya'nın başvurusu sonrası davaya Hollanda, Almanya, Fransa, Danimarka, Kanada, İngiltere, Belçika, İrlanda, Slovenya, Maldivler ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti de davaya müdahil oldu.
Mahkemenin değerlendirmesinde, Myanmar'ın operasyonların silahlı örgütlere karşı yürütüldüğü yönündeki savunması kabul edilmedi.
Myanmar'ın yükümlülükleri neler?
Uluslarası Adalet Divanı bıugünkü kararında Myanmar'ın Arakanlı Müslümanların güvenli şekilde geri dönüşünü sağlaması, ailelerin yeniden bir araya gelmesine yardımcı olması, kayıp ya da hayatını kaybeden kişilerin tespit edilmesi için gerekli adımları atması gerektiğine de hükmetti.
Mahkeme Myanmar'dan mağdurların uğradığı fiziksel ve psikolojik zararların giderilmesi için gerekli adımları atmasını da istedi.
Mahkemenin tarihi kararına rağmen Arakanlı Müslümanların Myanmar'a geri dönmesinin önünde ciddi engeller var.
BM verilerine göre 1,3 milyondan fazla Arakanlı Müslüman evlerini terk etmek zorunda kaldı.
Bunların yaklaşık 1,2 milyonu Bangladeş'te Cox's Bazar bölgesindeki kamplarda yaşıyor.
BM'ye göre, Myanmar'da ordunun 2021'de darbe yaparak iktidarı ele geçirmesinin ardından başlayan iç savaş, Rakhine eyaletindeki çatışmalar ve Rohingya halkına yönelik yeni saldırılar güvenli geri dönüş ihtimalini daha da zorlaştırdı.
Arakanlı Müslümanlar ise Myanmar'da güvenliklerinin yanı sıra vatandaşlık, temel haklar ve onurlu bir yaşam güvencesi olmadan geri dönmek istemediklerini söylüyor.
Myanmar ile ilgili bir başka dava da, yine Lahey'de bulunan Uluslararası Ceza Mahkemesi'nde görüşülmeyi bekliyor.
Soykırım suçu iddialarıyla ilgili olarak Uluslararası Adalet Divanı ülkeleri, Uluslararası Ceza Mahkemesi de kişi ve kuruluşları yargılıyor.
Uluslararası Adalet Divanı'nın kararı sonrası, soykırıma karıştığı saptanan kişi ve kuruluşlar da Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından yargılanacak.



