18 Kasım 2026 ÇarşambaGündemde ne var?/
BirGün
Haber akışına dön

Üreticinin Maliyeti Ürün Fiyatının Üç Katı

Üreticinin Maliyeti Ürün Fiyatının Üç Katı

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı Ekim 2026 Tarım Ürünleri Üretici Fiyat Endeksi (Tarım-ÜFE) verileri, tarımdaki fiyat uçurumunu ortaya koydu. Tarım-ÜFE ekimde aylık yüzde 1,02, yıllık yüzde 9,69 arttı. Ancak genel ortalamanın arkasında üreticileri birbirinden farklı etkileyen büyük fiyat değişimleri yaşandı. Turunçgillerde üretici fiyatları yıllık yüzde 57,83 gerilerken sebze ve süt ürünlerinde yüzde 42’yi aşan artışlar kaydedildi.

Üreticinin yaşadığı kayıp özellikle turunçgillerde belirginleşti. Ekim ayında turunçgillerin üretici fiyatları bir önceki aya göre yüzde 27,67, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 57,83 düştü.

Seferihisar’da mandalinanın tarladaki fiyatı 10 liraya kadar gerilerken Hatay’da üreticinin elinden çıkan ürünün fiyatı 1-2 liraya kadar indi. Buna karşın aynı ürün market raflarında 25 ila 41,95 lira arasında alıcı buluyor. Üretici ürününü düşük fiyata satmak zorunda kalırken tüketici markette katbekat fazlasını ödüyor. Aradaki fiyat farkı ise üreticinin cebine girmiyor.

MEYVE ÜRETİCİSİ KAYBEDİYOR

TÜİK verileri, meyve üreticilerindeki gelir kaybının yalnızca turunçgillerle sınırlı olmadığını gösterdi. Yumuşak ve sert çekirdekli meyvelerde yıllık fiyat düşüşü yüzde 34,83, üzümde yüzde 34,02 oldu. Diğer ağaç ve çalı meyvelerinde yüzde 17,04, yağlı meyvelerde ise yüzde 16,17 düşüş kaydedildi.

Böylece meyve üreticisi, bir yıllık emeğinin karşılığını alamaz hale geldi. Üreticinin elinden düşük fiyatla çıkan ürünün markette aynı oranda ucuzlamaması, üretim ile tüketim arasındaki fiyat uçurumunu büyüttü. Çiftçi ürününü satarken zarar ederken tüketici de uygun fiyatlı gıdaya erişemiyor.

MALİYETLER ÜÇ KAT FAZLA

Üreticinin bir diğer sorunu ise girdi maliyetleri. TÜİK’in son açıkladığı Ağustos 2026 Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi’ne (Tarım-GFE) göre tarımsal girdi fiyatları yıllık yüzde 30,28 arttı. Ekim ayında yıllık yüzde 9,69 artan Tarım-ÜFE ile karşılaştırıldığında girdi fiyatlarındaki yükseliş üç katı aştı.

Gübre, mazot, elektrik, tohum ve işçilik giderleri altında ezilen üretici, artan maliyetlerini ürününün satış fiyatına yansıtamıyor. Tarım-ÜFE’nin yıllık artışının Ekim 2025’te yüzde 45,48’den Ekim 2026’da yüzde 9,69’a gerilemesi de üreticinin rahatladığı anlamına gelmiyor. Maliyetler yükselmeye devam ederken ürün fiyatlarının gerilemesi, özellikle meyve üreticisinin gelirini eritiyor.

Fiyatlardaki bu dengesizlik hem üreticinin gelirini belirsizleştiriyor hem de tüketicinin sofrasındaki gıda fiyatlarını baskılıyorken sebze ve hayvancılık ürünlerinde ise farklı bir tablo ortaya çıktı. Süt sığırlarından elde edilen işlenmemiş sütün üretici fiyatı yıllık yüzde 42,65, sebze, kavun, karpuz, kök ve yumruların fiyatı yüzde 42,16 arttı. Diğer çiftlik hayvanları ve hayvansal ürünlerde artış yüzde 35,71, sığır, manda ve bizonda yüzde 34,16 oldu. Koyun ve keçi grubundaki artış da yüzde 30,42 olarak hesaplandı.

ÇİFTÇİNİN 1,9 TRİLYON ALACAĞI

Türkiye’de çiftçinin yaşadığı sorunların başında yetersiz tarımsal destekler geliyor. 2006’da çıkarılan 5488 sayılı Tarım Kanunu’nun 21’inci maddesi, tarımsal desteklerin gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) yüzde 1’inden az olamayacağını düzenliyor. Ancak iktidar yıllardır kendi çıkardığı yasadaki bu hükmü uygulamıyor.

TBMM’de paylaşılan hesaplamaya göre 2007-2026 döneminde çiftçiye verilmesi gereken toplam destek 2 trilyon 671 milyar liraya ulaşırken fiilen ödenen destek 686 milyar lirada kaldı. Aradaki fark 1 trilyon 986 milyar lirayı buldu.


TÜRKİYE AVRUPA'NIN YANINDAN GEÇEMİYOR

Avrupa ülkelerinde de üretici fiyatları düşüyor, girdi maliyetleri artıyor. Ancak doğrudan ödemeler, sübvansiyonlar ve olağanüstü destek programlarıyla çiftçinin gelir kaybının sınırlandırılması hedefleniyor. Türkiye'de tarım ürünü üretici enflasyonu ekimde %9,69 artarken Yunanistan'da yüzde 3,8, Fransa'da 0,2, İspanya'da 7,1, Hollanda'da ise yüzde 8,5 geriledi.

Tarıma verilen desteklerde ise Türkiye yine diğer Avrupa ülkelerinin yanından geçemedi:

İSPANYA: 2025’te Ortak Tarım Politikası (CAP) kapsamında çiftçilere yaklaşık 7 milyar avro destek sağlandı. 2026 için 4,897 milyar avroluk doğrudan ödeme bütçesine ek olarak afetler için 1,304 milyar, kriz desteği için 1,107 milyar avro kaynak açıklandı.

ALMANYA: Tarımsal destekler için yıllık yaklaşık 6,2 milyar avroluk AB kaynağı ayrılıyor. 2026’da tarımsal dizel vergi iadesinin yıllık maliyetinin yaklaşık 430 milyon avroya ulaşması, gübre ve enerji krizi için de 60,3 milyon avro destek sağlanması öngörülüyor.

FRANSA: 2025’te tarımsal sübvansiyonlar 9,1 milyar avroya ulaştı. 2026’da kuraklık, sıcak hava dalgaları ve yangınlardan etkilenen çiftçiler için 1 milyar avroyu aşan olağanüstü destek planı açıklandı.

TÜRKİYE: 2006’da çıkarılan Tarım Kanunu’nda tarımsal destekler için GSYH’nin yüzde 1’i sınırı getirilmesine rağmen bu oran uygulanmıyor. 2007-2026 döneminde çiftçiye verilmesi gereken destek ile fiilen ödenen tutar arasındaki fark 1 trilyon 986 milyar liraya ulaştı.

Okumaya devam et

Pusholder

Senin gündemin

Okuma seçenekleri

Push AIÖzet

PusholderKaynakta oku
birgun.net