Uzmanlara göre, eğitim öğretim yılının birinci dönemindeki 9 günlük ara tatil çocukların ders eksiklerini tamamlama dönemine dönüştürülürse akademik baskı, başarısızlık kaygısı ve isteksizlik görülebilir.
Uzmanı Uyardı: Ara Tatilin Ders Baskısına Dönüşmesi Çocuklarda İsteksizliğe Yol Açabilir

Uzmanlar, tatilde yoğun ders programlarının yanı sıra uyku ve günlük rutinlerin tamamen değişmesinin de çocukların psikolojik sağlığını etkileyebileceğini ifade ediyor. Bu dönemin dengeli geçirilmesi, çocukların zihinsel ve duygusal gelişimi ile okulun ikinci dönemine uyum sağlaması bakımından önem taşıyor.
Öğrenme ile dinlenme arasında denge
Klinik psikolog Buse Başakgil, tatillerin çocuklar için yalnızca derslerden uzaklaşılan değil, zihinsel, duygusal ve sosyal açıdan yenilenilen önemli gelişim dönemleri olduğunu söyledi.
Tatilin akademik eksikleri tamamlama telaşıyla geçirilmesi, çocukların dinlenme ihtiyacını geri plana atabilir. Başakgil'e göre okul tatilleri, çocukların zihinsel, duygusal ve sosyal açıdan yenilenmesi için önemli bir fırsat.
Başakgil, "Dikkat edilmesi gereken nokta çocuğun akademik sorumluluklarından tamamen uzaklaştırılması değil, öğrenme ve dinlenme arasında sağlıklı bir denge kurulmasıdır. Tatilin başından sonuna kadar ders çalışmaya odaklanan bir program, çocuğun okul yaşamına yönelik motivasyonunu olumsuz etkileyebiliyor." dedi.
Başakgil, sürekli eksiklerini tamamlaması gerektiği mesajını alan çocuğun zamanla kendi yeterliliğini yalnızca akademik başarısı üzerinden değerlendirmeye başlayabileceğini aktardı. Başakgil'e göre bu durum başarısızlık kaygısı, performans baskısı, isteksizlik, erteleme davranışı ve okula yönelik olumsuz duyguların gelişmesine zemin hazırlayabiliyor.
Çocuğun dinlenmek istediği zamanlarda sürekli ders çalışmaya yönlendirilmesinin, ebeveyn ile çocuk arasındaki ilişkinin akademik sorumluluklar etrafında şekillenmesine neden olabileceğine de dikkat çekti.
Oyun ve dinlenme gelişime katkı sağlıyor
Başakgil, çocukların oyun oynamasının ve serbest zaman geçirmesinin bilişsel, sosyal ve duygusal gelişimlerine katkı sağladığını söyledi.
Klinik psikolog Başakgil, şöyle devam etti:
"Oyun sırasında çocuk problem çözme, alternatif düşünme, karar verme, dürtülerini düzenleme ve sosyal ilişkiler içinde karşısındaki kişinin bakış açısını anlama gibi becerilerini doğal bir ortamda deneyimler. Özellikle kuralları çocukların belirlediği, hayal güçlerini kullandıkları ve sonucun önceden belli olmadığı serbest oyunlar, yaratıcılık ve esnek düşünme becerilerinin gelişimine katkıda bulunmaktadır. Dinlenme de en az oyun kadar önemlidir. Beyin, öğrenme sürecinde edindiği bilgileri yalnızca aktif çalışma sırasında değil, dinlenme ve uyku süreçlerinde de işler ve pekiştirir. Özellikle yeterli ve düzenli uyku dikkat, bellek, öğrenme ve duygu düzenleme süreçleri açısından kritik önem taşır. Dolayısıyla çocuğun sürekli bir aktiviteden diğerine yönlendirildiği, boş zamanının dahi yetişkinler tarafından planlandığı bir tatil gelişimsel ihtiyaçları karşılamakta yetersiz kalabilir."
Okula dönüş rutinini son güne bırakmayın
Başakgil, sıkılmanın her zaman olumsuz bir deneyim olmadığına işaret ederek, çocukların zaman zaman sıkılmasına da alan açılması gerektiğinin altını çizdi.
Dengeli bir tatil sürecinin gerekliliğine değinen Başakgil, "Tatil süresince aileyle geçirilen nitelikli zaman, açık hava etkinlikleri, arkadaşlarla buluşma, kitap okuma, oyun oynama ve çocuğun kendi seçtiği aktivitelere yer verilmelidir. Akademik açıdan desteğe ihtiyaç duyan çocuklar için kısa, sürdürülebilir ve çocuğun kapasitesine uygun çalışma aralıkları planlanabilir. Ancak bu çalışmalar, tatilin tamamını kapsayan bir zorunluluğa dönüşmemelidir." diye konuştu.
Başakgil'e göre tatil boyunca uyku saatlerinin değişmesi, gece geç saatlere kadar ekran kullanılması ve günlük rutinlerin ortadan kalkması, okulun ikinci dönemine uyum sürecini zorlaştırabilir.
Başakgil, çocuğun tatilde alıştığı esnek yaşam düzeninden okul temposuna geçişte zorlanabileceğini dile getirerek, "Özellikle okul döneminde akademik kaygı yaşayan, akran ilişkilerinde güçlük çeken veya okula yönelik olumsuz deneyimleri bulunan çocuklarda tatil sonrası dönüş daha hassas bir süreç olabilir. Bu nedenle okula uyum güçlüğünü yalnızca tembellik ya da isteksizlik olarak değerlendirmemek gerekmektedir. Çocuğun davranışının altında yatan duygusal ihtiyacı anlamaya çalışmak önemlidir." ifadelerini kullandı.
Ebeveynlere tatil geçişleri için önerilerde bulunan Başakgil şöyle konuştu:
"Okula dönüş rutininin son güne bırakılmaması, adaptasyon sürecini kolaylaştıran önemli bir adımdır. Tatilin son iki veya üç gününde uyku ve uyanma saatlerinin kademeli olarak okul düzenine yaklaştırılması, çocukların biyolojik ritimlerinin yeniden düzenlenmesine yardımcı olabilir. Bunun yanında okulun başlamasından hemen önce yoğun ders çalışma programları oluşturmak yerine çocukların günlük rutinlerine aşamalı olarak dönmelerini sağlamak daha işlevseldir. Okul çantasını hazırlamak, ders programına göz atmak, okul arkadaşlarıyla yeniden iletişim kurmak ve ikinci dönem için küçük hedefler belirlemek, okula dönüşü daha öngörülebilir hale getirebilir."
Ebeveynlerin kullandığı dilin bu süreçte oldukça belirleyici olduğunu söyleyen Başakgil, "Tatil bitti, artık çalışma zamanı." veya "İkinci dönemde eksiklerini kapatmalısın." gibi ifadelerin çocuğun zihninde yeniden bir baskı ve yetersizlik algısı oluşturabileceğine dikkat çekmedi; bunun yerine bu tür ifadelerin çocuğun zihninde baskı ve yetersizlik algısına yol açabileceğini anlattı. Çocuğun motivasyonunun ise "Yeni döneme birlikte hazırlanabiliriz", "Seni en çok heyecanlandıran şey ne?" veya "Bu dönem kendin için neyi başarmak istersin?" gibi ifadelerle desteklenmesinin hedeflenmesi gerektiğini söyledi.
Temel rutinleri koruyun
Klinik psikolog Gözde Tarakçı ise kontrolsüz ekran kullanımının ara tatilde uykunun, hareketin ve yüz yüze iletişimin yerini alması hâlinde çocuklarda huzursuzluğa, dikkat güçlüğüne ve uykuya geçişte gecikmeye yol açabileceğini belirtti.
Tarakçı, her yoğun kullanımın bağımlılık olmadığını vurguladı. Ailelere ekran sınırlarını çocuklarıyla birlikte belirlemelerini, yatmadan bir saat önce ekranları kapatmalarını, arkadaş buluşmaları, açık hava oyunları, spor ve ailece kutu oyunları gibi alternatifler sunmalarını önerdi.
Tarakçı, "Tatilin yoğun bir ders programına dönüşmesi çocukta performans baskısını artırarak zihinsel yorgunluğa ve isteksizliğe neden olabilir ancak bu durum tek başına tükenmişlik sendromu anlamına gelmez. Oyun, yaratıcılık, problem çözme ve duygu düzenleme becerilerini, yeterli uyku ise öğrenme ve belleği destekler. Bu nedenle kısa ders tekrarlarının yanında çocuğun özgürce oynayabileceği, dinlenebileceği ve kendi seçimlerini yapabileceği zamanlar mutlaka korunmalıdır." diye konuştu.
Uyku düzeninin tatilde bozulabileceğine işaret eden Tarakçı şunları söyledi:
"Tatilde uyku düzeninin belirgin değişmesi, aşırı ekran kullanımı veya dinlenmeye fırsat kalmaması, okula dönüşte yorgunluk, dikkat güçlüğü ve isteksizlik yaratabilir. Ailelere, temel rutinleri korumalarını ve tatilin son günlerinde uyku saatlerini kademeli olarak okul düzenine yaklaştırmalarını öneririm. Çocuğun dönüşle ilgili duygularını dinlemek ve hazırlıkları birlikte yapmak da uyumu kolaylaştırır. Tatilin verimliliğini yalnızca yapılan ödevlerle değil, çocuğun dinlenmiş ve duygusal olarak toparlanmış olmasıyla değerlendirmek gerekir."




