Anımsayacaksınız, 22 Ekim’de bu köşede “G3: ABD-Çin-Rusya zirvesi” başlığıyla, “üçlü zirve”nin olasılığını ve anlamını tartışmıştık. Zirvenin yapılacağı büyük oranda kesinleşti. Önce Kremlin, ardından da Beyaz Saray, üç ülke liderinin 19 Kasım’da, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi sırasında Shenzen’de (Şıncın) bir araya geleceğini duyurdu. (Meseleyi başından beri ağırdan alan Pekin yönetimi, bu incelemeyi yazı işlerine teslim ettiğim saate kadar henüz resmi bir doğrulama yapmadı.)
Yalta Değil Shenzhen

ÇİN’İN AĞIRDAN ALMASININ İKİ NEDENİ
Öneri ilk olarak Rusya Federasyonu Devlet Başkanı Vladimir Putin tarafından dile getirilmiş, ardından da ABD Başkanı Donald Trump tarafından desteklenmişti. Ancak Çin Halk Cumhuriyeti Devlet Başkanı Şi Cinping bu konuda bir açıklama yapmamıştı. Çin’in ağırdan almasının iki temel nedeni olduğu anlaşılıyor.
a) Çin, ABD’nin “üçlü zirve” gündeminin başına “nükleer silahsızlanma” konusunu koymaya çalışmasına itiraz ediyor. Pekin’in bu konudaki genel yaklaşımı şu: ABD ve Rusya’nın çok sayıda nükleer füzesi var ama Çin’in nükleer füze sayısı iki ülkenin yanında sınırlı sayıda. Çin eşit olmadığı bir alanda, eşit indirime gitmeyi kategorik olarak doğru bulmuyor.
Dün kuruluş kurultayında 160 kişiye artırılmış parti meclisi listesi delegelerce onaylandı. Politikalar kuruluna bilim politikalarının sesi olarak Cem Say’ın da seçilmiş olması sevindirici. YENİ Parti’nin parti meclisinde uzmanlık grupları çeşitli tanıdık ve bilinen isimlerle genişletildi.
Çünkü Çin her türlü hegemonyacılığa karşı. Çin ayrıca, Küresel Güney ülkelerini, hatta Avrupa’yı dışlayan tüm yaklaşımlara da mesafeli.
GALİPLER YOK RAKİPLER VAR
Batı basınında üçlü zirve, gün geçtikçe daha çok “yeni Yalta” diye etiketleniyor. Gerçi bu benzerliği ilk önce birkaç Rus parlamenter kurdu ama giderek Batı’da, üçlü zirvenin “yeni Yalta” zirvesi olacağı işlendi. Oysa bu benzetme birkaç nedenle hem doğru değil hem de “bugünün gerçekliğine” haksızlık. Yalta’da yapılanlar ile Shenzhen’de yapılacak olanlar arasında üç temel fark var:
- Yalta’da ABD, SSCB ve İngiltere vardı. Aynı cephedeydiler ve II. Dünya Savaşı’nın galipleri olarak “masa” kurmuşlardı. Shenzhen’de ise ABD, Çin ve Rusya var. Ama bir dünya savaşının galipleri olarak masaya oturmuyorlar. Hatta aynı cephede bile değiller. Tersine ABD ile Rusya fiilen Ukrayna’da savaştı, ABD’nin Çin’le ticaret savaşı da sürüyor.
- Yalta, Avrupa’nın “paylaşılması” ve “yeni dünya düzeni”nin hazırlığıydı. Shenzhen’de ise bir “paylaşım” yok, “yeni dünya düzeni” hazırlığı da yok. Çin mevcut düzenin arızalarının giderilmesini istiyor ki düzene arıza yaptıran da kendi kurduğu düzene artık uymayan ABD’nin kendisi. Pekin yönetimi ABD’nin hukuka uymasını, Küresel Güney ülkelerinin uluslararası örgütlerde daha çok rol almasını savunan bir “mevcut düzeni güçlendirme” arayışında.
ÇOK KUTUPLULUK ‘NÜFUZ PAYLAŞIMINA’ KARŞI
- Batı’da bir süredir şu “komplo” işleniyor: “ABD, Çin ve Rusya anlaşacak: ABD İran’ı, Rusya Ukrayna’yı, Çin Tayvan’ı alacak.” Shenzhen’de de bu ayarlamanın yapılacağı iddia ediliyor.
Oysa Tayvan zaten Çin toprağı. “Tek Çin” ilkesi ABD tarafından da resmi olarak kabul edilmiş durumda zaten. Diğer yandan İran, birileri tarafından birilerine verilebilecek bir lokma değil.
ABD-AB ilişkilerinde son dönemde yaşanan pürüzler de bu tür “komploları” tetikliyor ancak temelde bu yaklaşım aslında “çok kutupluluğa” karşı bir argüman olarak seslendiriliyor. Shenzhen’i “yeni Yalta” diye yaftalamak istemeleri bundan: Böylece olanı “büyük güçler arasında nüfuz paylaşımı” gibi sunarak karalayacaklar. Ancak çok kutupluluk/merkezlilik bu değildir, hatta çok kutupluluk “büyük güçler arasında nüfuz paylaşımı”nın tam tersidir.
ÜÇLÜ ZİRVENİN ÜÇ ANLAMI
Sonuç olarak ABD, Çin ve Rusya liderlerinin üçlü zirvesi çok önemlidir ama bu bir “nüfuz paylaşımına dayanan yeni dünya düzeni” girişimi değildir.
Üçlü zirve, i) ABD’nin “çok kutupluluğa” direnemeyeceğini anlamasının zirvesidir, ii) ABD’nin Çin ve Rusyasız küresel sorunlara çözüm bulamayacağını kabul etmesinin zirvesidir, iii) yeni dünya düzeni girişimi değildir ama devletlerarası ilişkilerde yeni bir dönemin başlangıcıdır.


