Yekta Güngör Özden, Atatürk’ün Naaşının Anıtkabir’e Getirilme Hikayesini Anlattı

Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ün naaşının Anıtkabir’e nakledildiği 10 Kasım 1953 tarihine tanıklık eden isimlerden biri de o dönem 21 yaşında olan Yekta Güngör Özden’di. Atatürk’ün naaşının son yolculuğunda görev alan ve mozolenin altındaki kabre giren 10 kişi arasında bulunan Özden, bugün bu olaya tanıklık eden hayattaki tek kişi olarak SÖZCÜ gazetesinden Saygı Öztürk’e konuştu.

Anayasa Mahkemesi eski Başkanı ve Sözcü gazetesi yazarı olan 94 yaşındaki Özden, Atatürk’ün naaşının nakil ve defin sürecinde yaşadıklarını yıllar sonra anlattı. Atatürk rozetini yakasından hiç çıkarmadığını belirten Özden’in Büyük Önder hakkında yazdığı şiirler de bulunuyor.

O dönem Türkiye Milli Talebe Federasyonu yayın komisyonunun başkanlığını yürüten Yekta Güngör Özden, Atatürk’ün naaşının Anıtkabir’e nakli öncesinde düzenlenecek gençlik nöbetinin organizasyonunu üstlendi.

Üniversite ve yüksekokullardan 100 erkek, 80 kız öğrencinin nöbete katılmasını sağlayan Özden, hazırlıkların ardından 4 Kasım akşamı nöbetin başladığını söyledi. Atatürk’ün tabutu çıkarıldığında, katafalk üzerindeki ilk fotoğrafını kendisinin çektirdiğini ve bu fotoğrafı hâlâ sakladığını belirtti.

Nöbet sırasında Özden’in yanında Toplum Zabıtası Müdürü Erdoğan Alaören, dönemin valisinin oğlu ve nikâh şahidi Turgut Kantoğlu ile İsviçre’de yaşayan Kız Teknik Öğretmen Okulu Öğrenci Birliği Başkanı Türkan Yaylalı da bulunuyordu.

Özden, Halkevi’ndeki toplantı salonuyla Etnoğrafya Müzesi arasındaki nöbet değişimlerini de kendisinin organize ettiğini anlattı. Liselerde verilen askerlik derslerinden edindiği deneyimle öğrencileri dörder kişilik gruplara ayırdığını, ikişer kız ve erkek öğrencinin yarım saatlik nöbetler tuttuğunu söyledi.

4 Kasım’da başlayan nöbeti gençler olarak kendilerinin tuttuğunu, 5 Kasım sabahında ise görevi generallere devrettiklerini ifade etti.

Atatürk’ün naaşının bulunduğu tabutun kontrol edilmesi sırasında da orada olduğunu aktaran Özden, Ankara Tıp Fakültesi öğretim üyesi Prof. Kamile Şevki Mutlu’nun inceleme için müzeye geldiğini belirtti.

İlk olarak ahşap tabut açıldı. İki yanında dörder halkası bulunan ve oldukça sararmış durumdaki tabutun içinden metal tabut çıkarıldı. Kız Teknik Öğretmen Okulu öğrencileri, ahşap tabutun iç kısmını temizleyerek küfleri giderdi. Tabutun İsviçre'de üretildiği, ıhlamur ya da kiraz ağacından yapıldığı yönünde bilgiler bulunduğu aktarıldı. Metal tabutun ise yıllara rağmen ilk günkü görünümünü koruduğu belirtildi.

Ardından metal tabut elektrikli testere yardımıyla açıldı ve Atatürk’ün kefenlenmiş naaşı ortaya çıkarıldı. Prof. Kamile Şevki Mutlu, naaş üzerinde gerekli kontrolleri yaptı. İnceleme sırasında tabutun içine, Atatürk’ün iki kolunun altına gelecek şekilde bazı bileşenlerin bulunduğu yazılı şişeler yerleştirildiği de görüldü.

Özden, Atatürk’ün yüzünün son derece iyi durumda olduğunu, sanki bir gün önce tıraş olmuş gibi göründüğünü anlattı. Naaşında herhangi bir bozulma ya da değişiklik fark etmediklerini belirten Özden, bu görüntünün kendilerinde derin bir etki bıraktığını söyledi. Kontrollerin ardından tabut yeniden kapatıldı.

İncelemelerin tamamlanmasının ardından tabutun üzerine bir kürsü yerleştirildi ve saygı duruşuna açıldı. 4 Kasım 1953'ten 10 Kasım sabahına kadar Atatürk’ün naaşı Etnoğrafya Müzesi’nde kaldı. Ankara başta olmak üzere Türkiye’nin farklı illerinden gelen vatandaşlar, Büyük Önder’e son saygılarını sunmak için müzeyi ziyaret etti.

Özden’in anlatımına göre 9 Kasım akşamı Prof. Kamile Şevki Mutlu ve beraberindeki ekip tabutu yeniden açarak naaş üzerindeki ilaçları temizledi. Namazın ardından Atatürk, kefeniyle birlikte normal tabutuna yerleştirildi.

10 Kasım sabahında ise tabut müzenin merdivenlerinden indirilerek top arabasına konuldu. Kız Teknik Öğretmen Okulu Başkanı Mualla Gökhan tarafından hazırlanan siyah kadife üzerine Atatürk’ün İstiklal Madalyası iliştirilmişti. Madalya, camlı bir çerçeve içerisinde bir yastığın üzerine yerleştirilirken, yastığı bir albay taşıyordu.

Tören kortejinin önünde Cumhurbaşkanı Celal Bayar bulunuyordu. Makbule Atadan, Meclis Başkanı Refik Koraltan’ın kızının kolunda yürürken, İsmet İnönü, Refik Koraltan ve Adnan Menderes de kortejde yer alıyordu. Milletvekilleri de bu grubun arkasından ilerliyordu.

Özden, Etnoğrafya Müzesi’nden Anıtkabir’e uzanan yolculuğu unutamadığını belirterek o gün yaşanan sessizliği ve törenin atmosferini anlattı. Kortejin ilerleyişi sırasında hıçkırık sesleri, top arabasının tekerlekleri ve askerlerin adımları duyuluyordu. Kuşların kanat sesleri dışında çevrede başka bir ses yoktu.

İnönü’nün de Etnoğrafya Müzesi’nden Anıtkabir’e kadar yürüdüğünü belirten Özden, tabutun Anıtkabir merdivenlerine ulaştırılmasının ardından top arabasından indirildiğini ve generallerin omuzlarında 220 metre taşındığını söyledi.

Anıtkabir’in geniş alanına getirilen tabut, üzerinde “Hâkimiyet kayıtsız şartsız milletindir” yazılı sütunun önüne yerleştirildi. Ardından Cumhurbaşkanı Celal Bayar konuşma yapmak üzere kürsüye çıktı. Özden, Bayar’ın hemen arkasında, sol tarafında bulunduğunu belirterek konuşmadan aklında kalan şu sözleri aktardı:

“Atatürk, seni sevmek milli bir ibadettir.”

Konuşmanın ardından tabut, mozolenin bulunduğu alana götürüldü ve vinç yardımıyla aşağı indirildi. Törene katılanlar daha sonra kabir bölümüne yöneldi.

Özden, kapıda oturan İsmet İnönü’ye o sırada CHP Gençlik Kolları yönetim kurulu üyesi olduğunu hatırlatarak, “Paşam, bir isteğiniz var mı?” diye sorduğunu, İnönü’nün ise teşekkür ettiğini anlattı.

Özden, aşağıya indiklerinde içeride toplam 10 kişi bulunduğunu söyledi. Bu isimler arasında Cumhurbaşkanı Celal Bayar, Başbakan Adnan Menderes, Meclis Başkanı Refik Koraltan, İçişleri Bakanı Namık Gedik, Ankara Valisi Kemal Aygün, Belediye Başkanı Atıf Benderlioğlu, Atatürk’ün kız kardeşi Makbule Atadan, manevi oğlu Abdurrahim Tuncak, son genel sekreteri Hasan Rıza Soyak ve kendisi yer alıyordu.

Atatürk’ün naaşı hazırlanan kabre yerleştirildi ve üzeri toprakla örtüldü. Askerler de mezarın kapatılması sırasında görevlilere yardımcı oldu.

Özden, defin sırasında kullanılan toprağın farklı yerlerden getirildiğini de anlattı. Bir gün öncesinde Cebeci ve Dışkapı’daki kız ve erkek öğrenci yurtlarından alınan kanlar mezara döküldü. Ardından Selanik’ten getirilen toprak serpildi. Atatürk’ün annesi Zübeyde Hanım’ın memleketi Karaman’dan getirilen toprak da kabre eklendi. Kıbrıs’tan gönderilen, kırmızı, mavi ve yeşil renkleri bulunan özel bir kesenin içindeki toprak da bu tören sırasında kullanıldı.

Defin işlemi tamamlandıktan sonra mezarın üzerindeki toprak düzeltildi. Bu sırada Makbule Atadan’ın kabir başında tek başına hıçkırarak ağladığını anlatan Özden, işlemlerin ardından hazırlanan tutanağın devlet yetkilileri tarafından imzalandığını söyledi.

Celal Bayar, Tevfik Koraltan, Adnan Menderes, Namık Gedik ve Vali Kemal Aygün’ün imzaladığı tutanağın ardından dışarı çıkılırken Makbule Atadan’ın gözyaşlarına hâkim olamadığını belirten Özden, kendisine kolunu uzattığını ve kapıda bekleyenlere kadar eşlik ettiğini aktardı.

Bu olayın ardından hızla öğrenci yurduna dönen Özden, odasına çıkarak ağlamaya başladı. Atatürk’ün yeniden geleceğine inandığını söyleyen Özden’i teselli etmek için arkadaşları Atilla Karaosmanoğlu ve Mehmet Selik yanına geldi. Ancak Özden’in yatağında hıçkırarak ağladığını gören arkadaşları da gözyaşlarını tutamadı.