Diyarbakır'ın Ergani ilçesindeki 12 bin yıllık Çayönü Tepesi'nin doğusunda yürütülen kazılarda Neolitik Dönem'e (MÖ 10.200-6500) ait ızgara planlı dört yapı ve Tunç Çağı'na (3100-1100) tarihlendirilen su kanalına ulaşıldı. Ergani Ovası'nda milattan önce 10 binden başlayan yerleşim evreleri bulunan ve 1963'te yüzey araştırmaları sırasında keşfedilen Çayönü Tepesi'nde ilk kazı Dr. Halet Çambel ve Prof. Dr. Robert J. Braidwood tarafından 1964'te başlatıldı.

Çayönü Tepesi, göçebelikten yerleşik yaşama, avcılık ve toplayıcılıktan üreticiliğe geçilip tarıma ilk başlanılan yerlerin arasında bulunuyor. Dünya uygarlık tarihine ışık tutan alanda 1991'de güvenlik nedeniyle ara verilen ve 10 yıl önce yeniden başlatılan arkeolojik kazılarla kesintisiz yaşamın tüm aşama ve detayları ortaya çıkarılıyor.

Kazı Başkanı Doç. Dr. Savaş Sarıaltun, Çayönü Tepesi'nin Türkiye'deki sistematik bilimsel kazıların yürütüldüğü ilk Neolitik yerleşmelerden biri olduğunu belirterek, bu yerleşmenin doğu kesiminde hiç kazılmamış alanda kazı çalışmalarına başladıklarını söyledi. 2025 yılı kazılarında bu kesimde Neolitik yerleşmenin farklı evrelerini saptadıklarını, Neolitik kültür dolgularının yoğun olduğunu fark ettiklerini dile getirdi.

Kazdıkça geniş alanları ve yayılımın büyüklüğünü gördüklerini anlatan Sarıaltun, halen keşfedilecek çok şeyin olduğunu kaydetti. Bu sene çok sayıda buluntuya ulaştıklarını belirtirken, Çayönü'nde bulunan bakır aletler, nesneler ve boncuklarla malakit ve bakır ham maddelerinin burada ustalığın, işçiliğin ve üretimin olduğunu gösterdiğini ifade etti.

Sarıaltun, ayrıca bir su kanalına ulaştıklarını belirterek, bunun temiz su hattı mı yoksa atık hattı mı olduğu konusunda analizlerin devam ettiğini söyledi. Bu kanalın, Çayönü'nde bir üst yapı sınıfının olma ihtimalini gösterdiğini vurguladı.

Çayönü, hem Diyarbakır hem de ülkemiz açısından uluslararası nitelikte çok değerli bir kültürel miras alanı. Kazılarda elde edilen buluntular, o dönemde yaşayan grupların yaşam modelini ve sosyal yapısını anlamamız açısından büyük önem taşıyor.

Kazılar, bu yıl daha verimli geçiyor ve geçen sezona göre iki kat fazla buluntuya sahip olundu.

Bu dört ızgara planlı yapı, Çayönü'ndeki Neolitik Dönem'in, MÖ 9100-9000'lerin kültür dolgusunu anlamamız açısından çok değerli. Yerleşmenin stratejisini ve alan kullanım özelliklerini anlamamıza yardımcı olacak birçok örnek sunuyor.