Eğitim sisteminde öğrenen okul yönünde bir dönüşümün anahtarı işe pilot uygulamalarla başlayarak yol almak olmalıdır. Prof. Dr. Feyzi Uluğ ile eğitim ekosisteminde öğrenen okulları konuştuk.

Öğrenen Okul Nedir?
Öğrenen okulun gerisinde öğrenen örgüt kavramı yatar. Amerikalı bilim insanı Peter Senge’in 1990’da yayımlanan “Beşinci Disiplin” adlı çalışması, öğrenen örgütü, hatalı karar ve uygulamalardan ders çıkaran, bu dersleri uyumlaştırıcı kültüre dönüştüren bir sistem olarak tanımlıyor. Öğrenen örgüt, sürekli gelişim çabası içinde olan, yenilikçi düşünceler üreten ve bilgi alışverişi kültürü geliştiren bir sosyal sistemdir.

Öğrenen Okulun Temel Özellikleri
Öğrenen okulların temel özellikleri şunlardır:

  1. Kişisel Yetkinlik: Okul paydaşlarının sürekli kendini geliştirmesi.
  2. Zihinsel Modeller: Kişisel ve örgütsel kalıp yargıların sorgulanması.
  3. Paylaşılan Vizyon: Ortak bir gelecek hedefine inanılması.
  4. Takım Halinde Öğrenme: Ortak zekayı geliştirme.
  5. Sistem Düşüncesi: Okulu bir bütün olarak görme.

Bu özellikler bir arada olduğunda okul, sürekli öğrenen ve değişime açık bir kurum haline gelir. Aksi takdirde öğrenen okul olma özelliği sekteye uğrayabilir.

Yönetici ve Öğretmen Rolleri
Öğrenen okulda yöneticiler, öğrenme ve değişim lideridir. Katılımcı ve demokratik liderlik tarzını benimserler. Öğretmenler ise işbirliğine inanan, meslektaşlarının derslerini gözlemleyerek ortak öğrenme fırsatlarını değerlendiren kolaylaştırıcılardır.

Öğrenen Okul Olmanın Zorlukları
Öğrenen okul olmanın önündeki engeller, yapısal, kültürel ve teknik engeller olarak sıralanabilir. Yapısal engeller arasında aşırı merkeziyetçi yapı ve sonuç odaklı öğretim yer alırken, kültürel engeller arasında ortak vizyon eksikliği ve bireysel rekabet bulunur. Teknik engeller ise okulların fiziki donanım eksikliklerini içerir.

Öne Çıkan Ülkeler
Finlandiya, Singapur ve Japonya gibi ülkeler, öğrenen okul modelini başarıyla uygulayan ülkeler arasında öne çıkmaktadır. Bu ülkelerde öğretmen özerkliği, meslektaş işbirliği ve sürekli mesleki gelişim gibi unsurlar eğitim sisteminde önemli bir yer tutmaktadır.

Türkiye İçin Dersler
Türkiye'de öğrenen okul kültürünün yaygınlaştırılması, pilot uygulamalarla başlamalıdır. Eğitim sisteminde değişim için gerekli politika ve anlayış değişiklikleri yapılmalı, öğretmenlerin mesleki gelişimi desteklenmelidir.

Sonuç olarak, eğitim sisteminde öğrenen okul yönünde bir dönüşümün anahtarı pilot uygulamalarla başlayarak yol almak olmalıdır.