Türkiye'de vatandaşın canını sıkan meselelerin başında artık yalnızca enflasyon, faiz, hayat pahalılığı gelmiyor. Bazen 400 liralık bir borcun birkaç gün içinde 12 bin liraya çıkarılması da insanları çileden çıkarmaya yetiyor. HGS şikâyetleri öyle bir noktaya geldi ki vatandaşın isyanı, finans piyasalarını sarsan fon krizinin bile önüne geçti. Çünkü burada mesele sadece para değil; adalet, hakkaniyet ve ticari ahlak meselesi.
400 Liralık Hgs Borcu Nasıl12 Bin Liraya Dönüşür? Bu Nasıl Ticaret, Bu Nasıl Ahlak

Düşünebiliyor musunuz? Bir vatandaş otoyoldan geçiyor, HGS hesabında yeterli bakiye bulunmuyor ya da sistemde bir aksaklık yaşanıyor. Ortada 400 lira civarında bir geçiş ücreti var. Vatandaşın beklentisi son derece basit: Borcumu bildir, ödeyeyim. Ama hayır! Aradan birkaç gün geçiyor, borç katlanıyor, rakam binlerce liraya ulaşıyor. 400 liralık geçişin 12 bin liralık bir yük haline geldiği şikâyetleriyle karşılaşıyoruz.
Şimdi soruyorum: 400 liralık bir borç nasıl 12 bin liraya dönüşebilir? Bir hafta içinde borcun bu kadar büyümesini hangi ticari mantıkla açıklayabilirsiniz?
Bir hafta gecikmenin bedeli servet mi?
Elbette otoyol ücretinin ödenmesi gerekir. Kimse bedava yolculuk yapılsın demiyor. Vatandaş kullandığı hizmetin karşılığını ödemek zorunda. Ancak borcun tahsil edilmesi başka, vatandaşı cezalar ve ek yüklerle ekonomik bir çıkmaza sürüklemek bambaşka bir şey.
Bir ticari ilişkinin temelinde dürüstlük ve orantılılık olmalı. Borçluya ulaşmak, borcunu bildirmek ve makul bir süre içinde ödeme imkânı tanımak varken, birkaç günlük gecikmenin binlerce liralık faturaya dönüşmesi kabul edilebilir mi?
Üstelik vatandaşın her zaman sistemin nasıl işlediğini bildiğini söyleyebilir miyiz? HGS bakiyesi bitmiş olabilir, otomatik ödeme talimatında sorun yaşanmış olabilir, banka ile sistem arasındaki işlem gecikmiş olabilir. Bunların hepsi araştırılması gereken ihtimaller.
Peki, sistemde yaşanan bir aksaklığın bedelini neden vatandaş ödesin? Daha da önemlisi, vatandaşın borcunu öğrenmeden önce ceza yüküyle karşılaşması ne kadar adil?
Ticaretin de bir ahlakı, sözleşmenin de bir sınırı var
Burada asıl sorgulanması gereken, uygulamanın hukuki dayanağı kadar ticari anlayışıdır. Bir sözleşmeye hüküm koymuş olmak, o hükmün her koşulda hakkaniyetli olduğu anlamına gelmez. Vatandaşın önüne konulan şartların anlaşılır, şeffaf ve ölçülü olması gerekir.
400 liralık bir geçiş ücretinin 12 bin liraya ulaşması iddiası, yalnızca bir tahsilat meselesi olarak görülemez. Bu, sistemin vatandaşla kurduğu ilişkinin sorgulanmasını gerektirir.
Üstelik Türkiye'de milyonlarca insanın geçim derdiyle boğuştuğu, kredi kartı borcunu çevirmekte zorlandığı, temel ihtiyaçlarını karşılamak için hesap kitap yaptığı bir dönemdeyiz. İnsanlar zaten her gün artan maliyetlerle mücadele ediyor. Şimdi bir de birkaç günlük gecikme nedeniyle karşılarına katlanarak büyüyen borçlar çıkıyor.
Yetkililerin bu şikâyetleri ciddiyetle ele alması gerekiyor. HGS geçişlerinde borç bildirimlerinin zamanında yapılıp yapılmadığı, ceza hesaplamalarının hangi kurallara göre gerçekleştirildiği ve vatandaşın ödeme için tanınan süreden gerçekten haberdar olup olmadığı açıklığa kavuşturulmalı.
Haksız veya hatalı tahakkuklar varsa bunlar süratle düzeltilmeli. Ceza uygulamalarında ölçülülük sağlanmalı, vatandaşın itiraz edebileceği etkili ve kolay bir mekanizma kurulmalı.
Unutmayalım, ticaret yalnızca para kazanmak değildir. Güven yaratmak, müşteriyi korumak ve hakkaniyetli davranmak da ticaretin parçasıdır.
Son sözüm şu: 400 liralık bir borcun 12 bin liraya çıktığı bir düzeni vatandaşın içine sindirmesini bekleyemezsiniz. Borç ödenir, ceza da hukuki dayanağı varsa uygulanır. Ama bir haftalık gecikme vatandaşa servet kaybettiriyorsa burada durup düşünmek gerekir.
Bu nasıl bir sözleşme, bu nasıl bir ticari anlayış, bu nasıl bir ahlak?




