Akdeniz'de Gerilim Büyüyor! Mavi Vatan'da Yeni Perde

Doğu Akdeniz'de doğal gaz, petrol ve deniz yetki alanları üzerinden yürütülen güç mücadelesinde yeni bir cephe açıldı. Türkiye'nin Libya ile 2019 yılında imzaladığı deniz yetki alanları mutabakatına, yıllarca karşı çıkan Bingazi merkezli Temsilciler Meclisinden 20 Ekim'de oy birliğiyle onay geldi. Karar, Yunanistan'ın bölgedeki diplomatik hesaplarını yeniden gündeme taşırken Atina, Mısır'la 2020 yılında imzaladığı kısmi Münhasır Ekonomik Bölge (MEB) anlaşmasını doğuya genişletmek için girişim başlattı. Ancak masadaki tek seçenek Yunanistan'ın önerdiği yeni sınır değil. Ankara da Kahire'ye daha geniş bir deniz alanı sağlayabileceğini savunduğu alternatif anlaşma teklifini gündeme taşıyor.

Türkiye ile Libya arasında 27 Kasım 2019'da imzalanan mutabakat, Akdeniz'deki deniz yetki alanları mücadelesinin önemli dönüm noktalarından biriydi. Ancak o dönemde Libya'nın doğusunu kontrol eden Halife Hafter'e yakın siyasi güçler Ankara'nın karşısında yer alıyordu. Bingazi merkezli Temsilciler Meclisi, 2020'de Türkiye ile yapılan anlaşmaları reddetmiş, siyasi ilişkilerin kesilmesi yönünde karar almıştı. 6 yıl sonra tablo tersine döndü. Libya Temsilciler Meclisi, 20 Ekim 2026'da Türkiye ile yapılan deniz yetki alanları mutabakatını oy birliğiyle kabul ederken geçmişte aldığı iki karşıt kararı da yürürlükten kaldırdı. Böylece 2019'dan beri yürürlükte bulunan anlaşma, Libya'nın doğusundaki siyasi güçlerin de desteğini kazandı. Atina'nın yıllardır öne sürdüğü, mutabakatın Libya'nın doğusunda kabul görmediği yönündeki itiraz da önemli ölçüde zayıfladı.

Kararın arka planında Ankara'nın son dönemde Libya'nın iki yakasıyla yürüttüğü yoğun diplomasi bulunuyor. Türkiye, geçmişte ağırlıklı olarak Trablus yönetimiyle sürdürdüğü ilişkilerini Bingazi'ye de taşıyarak ülkenin doğusundaki siyasi ve askeri aktörlerle temaslarını artırdı. Bu süreçte Libya'nın siyasi ve askeri birliğinin sağlanması, kurumların birleştirilmesi ve iki ülke arasındaki işbirliğinin güçlendirilmesi ön plana çıktı. Ankara'nın Libya'nın doğusu ve batısıyla eş zamanlı yürüttüğü diplomatik girişimler, 20 Ekim'de gelen parlamento kararıyla somut bir karşılık buldu.

Yunanistan'ın karşı hamlesinde ise Rodos ve Meis çevresindeki deniz alanları öne çıkıyor. Atina ile Kahire, Ağustos 2020'de imzaladıkları anlaşmayla 26 ve 28 derece doğu meridyenleri arasında kısmi bir deniz sınırlandırmasına gitmişti. Rodos üzerinden geçen 28. meridyenin doğusundaki bölgeler ise anlaşmanın dışında bırakılmıştı. Atina yönetimi son gelişmelerin ardından bu sınırı Kıbrıs yönüne taşımak istiyor. Yunanistan Dışişleri Bakanı Yorgos Yerapetritis ile Mısırlı mevkidaşı Bedir Abdülati arasındaki görüşmede, anlaşmanın doğuya genişletilmesi için müzakerelere başlanması konusunda ilke mutabakatına varıldı.

Doğu Akdeniz'deki güç mücadelesinde gözler Mısır'a çevrilmiş durumda. Analistlere göre Kahire'nin Türkiye veya Yunanistan ile yapacağı deniz sınırı anlaşması, Akdeniz'de kimin ne kadar alanda hak sahibi olacağını doğrudan etkileyecek. Ankara'nın hesabına göre Mısır, Yunanistan yerine Türkiye ile anlaşırsa denizde daha geniş bir alana sahip olabilecek. Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler de 24 Ekim'de gündeme gelen açıklamasında bu konuya dikkat çekmişti.

Akdeniz'deki rekabetin bir başka boyutunda Amerikan enerji şirketleri var. ABD merkezli Chevron ile Yunan HELLENiQ ENERGY, 16 Şubat 2026'da Girit'in güneyi ve Mora Yarımadası açıklarındaki dört deniz sahası için arama anlaşmaları imzaladı. Yaklaşık 47 bin kilometrekarelik toplam alanı kapsayan projede Chevron yüzde 70, Yunan şirketi ise yüzde 30 paya sahip. Dört sahadan ikisinin Girit'in güneyinde bulunması dikkat çekiyor. Söz konusu bu bölgelerdeki bazı deniz yetki alanı iddiaları Libya'nın talepleriyle çakışıyor.

Analistlere göre son gelişmeler, Libya'nın Türkiye açısından yalnızca Kuzey Afrika'daki siyasi ve askeri ortaklardan biri olmadığını yeniden ortaya koydu. Ülkenin Akdeniz'e uzanan kıyıları, enerji kaynakları ve stratejik konumu, Ankara'nın Mavi Vatan politikasında önemli bir yer tutuyor. Uluslararası İlişkiler Uzmanı Umur Tugay Yücel ise Doğu Akdeniz'de oluşan yeni denkleme ilişkin üç kritik gelişmeye dikkat çekiyor. Yunanistan'ın Mısır'la deniz sınırlarını genişletme girişimi, Girit'in güneyindeki Amerikan enerji yatırımları ve Libya'nın siyasi geleceği bölgedeki güç mücadelesinin merkezinde bulunuyor. Türkiye'nin Libya açıklarında başlattığı enerji araştırmaları ise Ankara'nın yalnızca deniz sınırlarını korumayı değil, enerji kaynaklarında da söz sahibi olmayı hedeflediğini gösteriyor" diyor.