Asıl Mesele 09.06

Bugün saat 09.05’te Türkiye’de hayat bir kez daha duracak. Sirenler çalacak, insanlar saygıyla ayağa kalkacak, gözler dolacak. Mustafa Kemal Atatürk’ü ölümünün 88. yılında yine aynı özlem ve minnetle anacağız.

Ancak asıl mesele, 9:06’da sirenler sustuğunda nasıl bir ülkede yaşamaya devam ettiğimiz.

Atatürk, savaşlardan yorgun düşmüş, yoksullukla mücadele eden bir toplumun önüne yalnızca bağımsızlık hedefini koymadı. O topluma çağdaş uygarlık düzeyini aşma iddiasını da miras bıraktı. Bilimin yol göstericiliğini, eğitimi, kadınların toplumsal hayata katılımını ve millet egemenliğini Cumhuriyet’in temel taşları olarak gördü.

Aradan bir asırdan fazla zaman geçti. Türkiye Cumhuriyeti bugün 103 yaşında. Artık kendimizi yalnızca nereden geldiğimizle değil, nereye ulaşabildiğimizle değerlendirmek zorundayız.

Cumhuriyet’in İkinci Yüzyılında Özgürlükler

2026 yılında Freedom House’un özgürlükler değerlendirmesinde Türkiye, 100 üzerinden yalnızca 32 puanla “Özgür olmayan ülkeler” arasında. Dünya Adalet Projesi’nin hukukun üstünlüğü endeksinde 143 ülke arasında 117’nci, Sınır Tanımayan Gazeteciler’in basın özgürlüğü sıralamasında ise 180 ülke arasında 163’üncü sıradayız.

Bunlar yalnızca uluslararası kuruluşların hazırladığı tablolar değil. Düşüncelerini açıklamaktan çekinen insanların, hukukun herkese eşit uygulanıp uygulanmadığını sorgulayan yurttaşların, geleceğini başka ülkelerde arayan gençlerin yaşadığı Türkiye’ye tutulmuş birer ayna.

Üstelik mesele yalnızca demokrasi ve özgürlükler de değil.

Birleşmiş Milletler’in insani gelişme sıralamasında 51’inciyiz. Dünya Ekonomik Forumu’nun 2026 cinsiyet eşitliği endeksinde 145 ülke arasında 126’ncı sıradayız. Kadınların siyasal ve ekonomik yaşamda eşit biçimde yer alması için hâlâ uzun bir yolumuz var.

Bugün hâlâ hukuk devletini, ifade özgürlüğünü ve fırsat eşitliğini tartışıyoruz. Üstelik liyakat ve kurumsal denetim konusundaki sorunlarımız artık yalnızca siyasi tartışmaların değil, adli soruşturmaların da konusu. Son fon soruşturmasında SPK ve BDDK’nın üst kademelerinden isimlerin tutuklanması, devletin denetim mekanizmalarının ne ölçüde sağlıklı işlediğine ilişkin ciddi soruları gündeme getiriyor. Cumhuriyet’in kurumlarını ayakta tutması gereken ilkelerin, bizzat o kurumların içinde sorgulanır hâle gelmesi üzerinde düşünülmesi gereken bir tablo.

Çağdaş Uygarlık Hedefinden Ne Kadar Uzaktayız?

Bugün asıl sorgulamamız gereken, Atatürk’ün bir asır önce ortaya koyduğu hedeflerin neden hâlâ birer hedef olarak önümüzde durduğudur. Cumhuriyet’in ikinci yüzyılında bağımsız yargıyı, özgür basını, bilimsel eğitimi ve liyakati hâlâ tartışıyorsak, geçmişin kazanımlarından çok bugünün eksiklikleri üzerine düşünmemiz gerekiyor. Atatürk’ün bıraktığı miras, tamamlanmış bir başarı hikâyesinden ziyade, gelecek kuşaklara yüklenmiş büyük bir iddiaydı.

Bugün saat 09.05’te hep birlikte duracağız.

Ama Atatürk’e asıl saygımızı, saat 09.06’da nasıl bir Türkiye için mücadele ettiğimiz gösterecek.