Dijital Platformlara Yeni Yaptırım

RTÜK, dijital platformlardaki çocuk istismarı ve müstehcenliğe karşı hazırlanan taslağı geçen yasama yılında AK Parti’ye sundu. Cezalar reklam değil abonelik gelirlerinden kesilecek. Dijital Telif Yasası ile Google ve Meta gibi teknoloji devlerine telif zorunluluğu getirilecek

Müstehcenlik, çocuk istismarı ve şiddeti özendirme içerikleri ile çocukları ve gençleri hedef alan dijital platformlara yönelik yeni bir düzenleme için Radyo ve Televizyon Üst Kurulu'ndan (RTÜK) da beklenen adım geldi. RTÜK, dijital platformlara yeni yaptırımların kapılarını açacak yeni düzenlemeyi AK Parti grubuna gönderdi. Bu düzenleme ile birlikte dijital platformlara yalnızca reklam gelirleri üzerinden ceza uygulanmayacak. Platformlara ihlal durumunda Türkiye'de abonelikler üzerinden elde ettikleri gelirler ceza kesilebilecek.

Lisans ücretinden RTÜK payına kadar ağır yasal yükümlülüklere yerli ve milli medya, bir yandan ağır yaptırımlar altında ezilirken bir yandan da dijital telif nedeniyle adeta 'dijital bir kuşatma' altında tutuluyor. Google'ın arama motoru güncellemelerinin özgün haberciliği kısıtlayıp kopya içerikleri öne çıkarması, dijital telif düzenlemesi ihtiyacını bir kez daha hatırlatıyor. Bu "tehlikeli kuşatma" TBMM'de hazırlanmak olan "dijital telif" yasasıyla yarılacak. Platformlar ve servis sağlayıcılarının "Dijital Telif Kurulu" ile denetlenmesi beklenirken TBMM Dijital Mecralar Komisyonu Başkanı Nazım Elmas, "Dijital Telif" yasa taslağı çalışmalarının olgunlaştığını açıklayarak "İnsanların ilgisini çeken içerik üretenlerin, bu üretimlerinden pratik gelir elde etmelerini hedefliyoruz. Dijital platformlar ve servis sağlayıcıları üretilen içeriklerle milyarlarca lira kazanmalarına rağmen, içerik üreticileri emeklerinin karşılığını alamıyor" demişti.

META ve Google gibi dijital platformlar ve servis sağlayıcılarının yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği, telif anlaşmaları ve imzalanan bu anlaşmalara uyumun denetimi için "Dijital Telif Kurulu" kurulacak. Gerek telif ödemeleri, gerek rekabet ihlali başta olmak üzere anlaşmazlık halinde bu Kurul "hakemlik" görevini üstlenecek. Dijital dünyaya bu Kurul aracılığıyla düzen getirilecek.

Türkiye'de mevcut RTÜK yasası, dijital platformlara yönelik yetersiz kalırken Avrupa ve ABD'de oldukça sert adımlar atılıyor. 17 Şubat 2024'te yürürlüğe giren AB'de Dijital Hizmetler Yasası ile şirketlere yıllık küresel cironun yüzde 6'sına kadar para cezası uygulanabiliyor. Türkiye'de dijital platformlara yönelik cezai yaptırımlar biraz farklı işliyor. Kanunun 32. maddesi uyarınca ceza, ihlalden bir önceki aya ait beyan edilen ticari iletişim geliri üzerinden hesaplanıyor. Ticari iletişim geliri beyanı bulunmayan platformlarda ise formül işlevsiz kalıyor ve yaptırım sabit küçük tutara dönüşüyor.

Google, algoritmalar üzerinden özgün haberciliğe darbe vururken daha küçük haber sitelerini keşfette öne çıkararak emek sömürüsünün de önünü açıyor. Google, yerli ve milli medyanın içeriklerini kullanarak reklam pastasındaki devasa dilimi kendisi alıyor. Yasal düzenlemelerin eksikliğinden dolayı yayıncılara ödeme yapmadığı gibi yerli ve milli medyayı da kuşatma altına alıyor. Dijital medya temsilcileri Dijital Telif Yasası'nın bir an önce çıkması çağrısı yaptı.

Gerek ulusal, gerek uluslararası sosyal medya platformları ve servis sağlayıcıları ile içerik üreticileri arasındaki anlaşmazlıkta haksızlık tespit edilirse Dijital Medya Kurulu cezai müeyyide uygulayacak. Taraflar arasında yapılan sözleşmede belirlenen cezai yaptırım dışında, Kurul, vergi ödemeleri başta olmak üzere ihlal tespit ettiğinde, ihlalin ağırlığına göre, para cezasından, izin ve lisans iptaline kadar yaptırımlar uygulayabilecek.

Türkiye'de Dijital Telif Yasası henüz hayata geçmediği için, Google başta olmak üzere arama motorları yayıncılara telif ödemesi yapmıyor. Yasa ile birlikte emek ve haber hırsızlığının önüne geçilecek ve Google gibi dijital mecralar içerik üreticilerine telif ücreti ödemek zorunda kalacak. RTÜK bu platformlara 'reklam gelirleri' üzerinden 250 bin TL gibi göstermelik idari para cezaları uygularken, lisans ücretinden RTÜK payına kadar ağır yasal yükümlülüklere tabi tutulan yerli ve milli televizyon kanallarına en üst sınırdan cezalar veriliyor. Türkiye'de 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun'un 32. maddesi, platformların Türkiye'den elde ettiği toplam geliri kapsayacak biçimde güncellenmeden anlamlı bir adım atılması mümkün görünmüyor. Ancak bu platformlara Türkiye'de yalnızca reklam gelirleri üzerinden ceza uygulanıyor. Abonelik ücretleri ise bu gelirlere dahil edilmiyor. Dolayısıyla reklamlar üzerinden milyarlarca lira gelir elde eden platformlara verilen cezalar, oldukça düşük kalırken bu cezaların caydırıcılığı da tartışma yaratıyor.