Koca Dünya Prömiyerini Yaptı: ‘Anonim’in Ardındaki Kadınların Sesi

Karadeniz’de kadınlar tarlada çalışırken, hayvanlarına bakarken, evin bitmeyen işlerini omuzlarken kendi türkülerini yaktı. Koca Dünya belgeseli Trabzon’un Tonya ilçesinde bu eserlerin izini sürdü.

37. Ankara Film Festivali Belgesel Yarışması’nda dünya prömiyerini yapan Koca Dünya, Karadenizli kadınların görünmeyen emeğine, kültürel direnişine ve kuşaktan kuşağa aktarılan yazılmamış hafızasına odaklanıyor.

Belgeselin yönetmenliğini Burcu Yeşilbaş, yapımcılığını ise H. Sevim Işık Bäro üstlendi.

Yazılmamış bir kadın tarihine odaklanan belgesel, bölgenin müzik piyasasında bugün popüler olan pek çok türkünün aslında kadınların tarlada, ahırda çalışırken yaktıkları doğaçlama eserler olduğu gerçeğini aydınlatıyor.

Kadınların çalışırken yarattığı sözlü kültür üzerinden, kayıtlara geçmemiş bir tarihin kapısını aralayan belgesel, ‘anonim’ sözcüğünün gerisinde kimlerin hayatının ve emeğinin olduğunu sorguluyor. Belgeselin merkezinde, bölgede tarihsel olarak erkeklere ait görülen kemençeyi çalmayı sürdüren sanatçı İlknur Yakupoğlu ve Tonyalı kadınlar bulunuyor.

Büyülü Fener Sineması’nda yapılan gösterimin ardından filmin Görüntü Yönetmeni Evren Dursun, Yapımcısı H. Sevim Işık Bäro ve Yönetmen Burcu Yeşilbaş’ın katıldığı bir söyleşi gerçekleştirildi. Söyleşide Yeşilbaş, kamerasını kadınların gündelik hayatına ve çalışma alanlarına çevirdiğinde anlatının kendiliğinden bu biçimi aldığını belirterek “Onların çalışma ortamlarındayım. Onların var olduğu yerdeyim. O alanda erkekler zaten yok” dedi.

Yeşilbaş, belgeseli “Koca Dünya benim için yalnızca bir belgesel değil, çocukluğumu, ailemin köklerine ve Karadenizli kadınların kuşaklar boyunca taşıdığı görünmez hafızaya doğru yapılan kişisel bir yolculuk” diyerek anlatıyor.

İlknur Yakupoğlu’nun ‘Dertlerim’ türküsü ile filmin kapısının açıldığını belirten Yeşilbaş, “Bu türkü, hiç bilmediğim bir anda kendi ailemin geçmişine dokundu. Bir türkünün içinde yalnızca iki annenin acısı değil, kadınların birbirine emanet ederek yaşattığı belleği de duydum. O günden sonra anladım ki İlknur Yakupoğlu sadece türkü söyleyen bir müzisyen değil coğrafyanın hafızasını omuzlarında taşıyan bir kadın ozandı” dedi.

Film ilerledikçe kendi hikâyesi ve İlknur Yakupoğlu’nun hikâyesinin birbirine karıştığını ifade eden Yeşilbaş, “Peşinden gittiğim her türkü beni başka bir kadına, başka bir eve, başka bir hatıraya götürdü. Kendi aileme yaklaştıkça aslında yıllardır görünmeden taşınan ortak kadın hafızasının içinde yürüdüğümü fark ettim. Bu yüzden filmde kendimi görünmez bir gözlemci olarak değil, bu hafızanın içinden geçen bir tanık olarak konumlandırdım” diyor.

Karadeniz’de anonim kabul edilen pek çok türkünün ardında, tarlada çalışan, hayvanlarına bakan, çocuk büyüten kadınların sesi olduğunu belirten Yeşilbaş, Koca Dünya’nın görünmez bırakılmış kadın emeğine sözlü kültüre ve kuşaklar boyunca birbirine aktarılan dayanışmaya dair tanıklık olduğunu kaydediyor.

Belgesele de adını veren Koca Dünya ise “Sığamadım içine hep dolandım derdine, De bağa koca dünya senın benlan derdın ne” sözleri ile İlknur Yakupoğlu’nun kendi dertleri için kaleme aldığı bir eser.