Somali, otuz yılı aşkın süredir devam eden devlet krizinin en sert dönemlerinden birini yaşıyor. Merkezi hükümet meşruiyetini yitirirken Eş Şebab sahadaki gücünü koruyor, yabancı askerler ülkeden çekiliyor ve bölgesel güçler liman, enerji ve ticaret yolları için yarışıyor. Kızıldeniz, Aden Körfezi ve Hint Okyanusu’nun kesişimindeki kilit konumu nedeniyle Asya ile Avrupa arasındaki deniz ticaretinin kalbinde yer alan ülke, emperyalist rekabetin odağında bulunuyor. Limanlar, deniz üsleri, petrol, doğal gaz ve balıkçılık sahaları dış güçlerce kapışılıyor.
Somali’de Devletin Çöküşü, Emperyalist Paylaşım Ve Ankara’nın Yeni Rolü

1991 yılında Siad Barre rejiminin devrilmesiyle Somali’de merkezi otorite çöktü. Sömürge döneminden kalan klan bölünmeleri nedeniyle ülkede siyasi birlik yeniden sağlanamadı. Ardından savaş ağaları dönemi başladı. Dış müdahaleler de istikrarı sağlayamadı. Bu süreçte merkezi yönetime karşı gelişen direniş içinden El-Şebab ortaya çıktı. 2004 yılında uluslararası toplum tarafından tanınan Somali Federal Geçiş Hükûmeti kuruldu. 2011 yılında hükûmet başkent Mogadişu’nun kontrolünü yeniden ele geçirdi. 2012 yılında yapılan ilk cumhurbaşkanlığı seçiminde Hasan Şeyh Mahmud cumhurbaşkanı seçildi. Mahmud, günümüzde güneyde etkili olan El-Şebab’a karşı savaşmakta.
Devletin siyasi çözülüşü ve Eş Şebab ‘ın yükselişi
Günümüzde siyasi kriz, merkezi otoriteyi daha da zayıflatıyor. Hasan Şeyh Mahmud’un doğrudan seçimlere yönelik anayasa adımları eyaletlerle gerilimi artırdı. Farmajo ve Somali Gelecek Konseyi hükümetin meşruiyetini reddederken Puntland ve Jubaland merkezden kopma noktasına geldi. Güneybatı eyaletlerinde de hükümete destek azalmaya başladı.
Devletin boş bıraktığı bu alanları kendi idari, mali ve yargı sistemini kurarak dolduran Eş Şebab, Paul D. Williams’ın 2024 raporuna göre gücünü sadece savaşçı sayısından değil; düzenli gelirlerinden, ideolojik propagandasından ve rakibinin zayıflıklarından yararlanma becerisinden alıyor. ABD ve Türkiye’nin eğittiği birliklere rağmen Somali ordusu; farklı doktrinler, klan bağları, lojistik eksikler ve maaş sorunları nedeniyle parçalı bir görünüm sergiliyor.
Bölgesel güçlerin geri çekilişi ve 2021 Afganistan senaryosu
Afrika Birliği misyonu (AUSSOM ) 2007’den beri hükümeti ayakta tutsa da AUSSOM’un federal orduya sorumluluk devri ve yaşadığı mali ve personel sıkıntıları dışa bağımlılığı görünür kıldı. Uganda birliklerinin çekilmesi de ciddi bir güvenlik boşluğu riski doğuruyor. Eğitim ve hava saldırılarıyla Eş Şebab’ı baskılayan ABD de varlığını azaltıyor. Bu tablo, 2021’de ABD çekilince Afgan ordusunun hızla dağılmasını hatırlatıyor. Güvenlik kapasitesinin büyük ölçüde dış finansman, eğitim ve lojistiğe dayanması benzer bir kırılganlık yaratıyor.
İnsani yardımdan askeri ve ekonomik nüfuza
2011 kuraklığında Erdoğan’ın ziyaretiyle başlayan insani yardım diplomasisi, bugün askeri eğitimden liman, havalimanı, petrol ve deniz güvenliğine uzanan geniş bir varlığa dönüştü. Mogadişu’daki TURKSOM üssü ve Türkiye’de yetişen komutanlar orduyla kurumsal bağları güçlendirirken, Şubat 2024 anlaşmasıyla Türk Deniz Kuvvetleri deniz güvenliği ve donanma inşasında rol üstlendi. Bayraktar TB2, Akıncı ve T129 ATAK gibi sistemlerle Türkiye, orduyu yeniden kuran bir ortak haline geldi. Ekonomik alanda ise Albayrak’ın Mogadişu Limanı ve Türk şirketlerinin havalimanı işletmesi dış ticaret ve lojistikte kontrol sağlamaya çalışıyor. 2024 enerji anlaşmalarıyla TPAO’nun Oruç Reis ve sondaj adımları Somali’yi uzun vadeli bir enerji sahası ve hakimiyet alanına çeviriyor.
Ankara; ticaret yollarında yer tutmak, savunma ve şirketlere alan açmak ve enerji ile deniz kaynaklarına erişmek hedefleriyle Kızıldeniz ve Hint Okyanusu’nda askeri-ekonomik bir etki alanı kuruyor. 2011’deki yardım söylemi liman, balıkçılık, petrol sondajı ve uzay üssü projeleriyle Somali, Afrika’daki yayılmacı hedefin pratik alanına dönüşmüş durumda. Komando birlikleri, fırkateynler ve F-16’larla hükümet ve yatırımlar korunurken, muhalif Somalililer Türkiye’yi iç çatışmalara karışan yayılmacı ve “yeni sömürgeci” bir güç olarak nitelendiriyor.
Askeri varlığın yarattığı risk
Ekonomik yatırımları koruma ve askeri varlığı sürdürme çabası Türkiye’yi merkez, eyaletler ve Eş Şebab arasındaki iç savaşın doğrudan tarafı haline getiriyor. Bu durum Ankara’yı uzun bir iç savaşın aktörü yapma riski taşıyor. Somali’de Türkiye’nin asker göndereceği senaryolar gündemde.
Enerji, balıkçılık, altyapı ve savunma satışlarından gelen kazancın yerel halkın refahına ne kadar döneceği ise bir soru işareti. Vergi muafiyetleri ve yatırımcı lehine tazminat hükümleri içeren bu anlaşmalar, zayıf devlet yapısından yararlanan Türkiye sermayesinin menfaatine hizmet ediyor. Somali’nin yer altı ve yer üstü kaynaklarının sömürülmesine, Ankara’nın bölgede hakimiyet kurmasına ve ülkenin dışa bağımlılığının artmasına yol açıyor.
İnsani felaketin ortasında emperyalist paylaşım
Bütün bu siyasi ve ekonomik çekişmeler sürerken Somali halkı kuraklık, sel, çatışmalar, göç ve yardım kesintileriyle ağır bir insani kriz yaşıyor. Yaklaşık 6 milyon insanın açlıkla yüz yüze olduğu ve sağlık ile beslenme merkezlerinin kapandığı ülkede çocuklar, kadınlar ve kırsaldaki yoksullar en ağır bedeli ödüyor. Milyonlarca insan temel gıda ve sağlığa erişemiyor.
Evrensel 31 yaşında!
31 yıldır emeğin sesi olan Evrensel, gücünü sadece okurlarından alıyor. Emeğin sesinin daha gür çıkması için sen de güç ver.
E-Gazete Her gün basılı gazeteyi dijital olarak oku...
Sesli Yazılar Köşe yazılarımızı sesli olarak dinle...
Reklamsız Deneyim Reklamlara takılmadan sadece habere odaklan.
Dijital Evrensel uygulamamız güncellendi
İndir, Oku, Dinle...
Şifresiz Giriş İmkanı E-posta adresinle şifresiz giriş yapabilirsin.
App Store'dan İndir
Google Play'den İndir



