Pio XI’in Mercedes’inden II. Jean Paul’un Papamobile’ine: sekiz tarihî araç, Papa otomobillerinin nasıl değiştiğini anlatıyor. Vatikan Müzeleri’ndeki sergi, teknoloji, merak ve güvenlik içinde bir yüzyıllık tarihi izliyor.
Vatikanda Papamobile Sergisi: Papa'nın Otomobilleriyle Bir Yüzyıllık Yolculuk

Bir zamanlar, yalnızca bir düğmeye basarak şoföre ne zaman hızlanması, ne zaman yavaşlaması ve hatta ne zaman yeniden Vatikan'a dönmesi gerektiğini bildirebilen bir Papa vardı. Bir başka Papa ise kalabalık tarafından daha iyi görülebilmek için bir otomobili üstü açık bir araca dönüştürttü. Ve sonra, müminleri selamlamak için berber koltuğundan uyarlanmış bir papalık koltuğu bile kullanan Giovanni Paolo II geldi.
Papalara ait otomobiller, motorlar, kaportalar ve konfordan ibaret bir hikâyeden çok daha fazlasını anlatıyor. Papaların karakterini, halkın arasında olma biçimlerini ve özellikle de papalığın iletişiminin nasıl değiştiğini gözler önüne seriyor; uzun siyah limuzinlerin resmiyetinden, müminlerle doğrudan temas arayışına ve spot ışıkları altında yolculuk eden kişiyi koruma gerekliliğine uzanan bir dönüşümü anlatıyor.
Bu dönüşüm, 28 Ekim'de Vatikan Müzeleri'nde açılan "Un secolo di Papamobile" sergisinin hikâyesi (kaynak İtalyanca) ile ziyaretçilere sunuluyor ve ertesi günden itibaren halka açık. Sekiz tarihi Mercedes-Benz otomobil, neredeyse yüz yıllık papalık hareketliliğini yeniden canlandırıyor. Onlara, tarihteki ilk otomobil olarak kabul edilen 1886 tarihli bir Benz Patent-Motorwagen ve otomobilin evrimini geniş bir perspektiften gösteren yeni bir Mercedes-Benz S-Serisi eşlik ediyor.
Bu hikâyenin anlamını, Vatikan Müzeleri'nin tarihi koleksiyonlar küratörü Sandro Barbagallo şöyle özetliyor: "Mesaj son derece basit: papalık mobilitesi, Papa'nın dünyanın her yerinde herkese yaklaşabilmesini sağlamaya hizmet ediyor. Otomobillerin kullanımı, yalnızca Papa'nın Vatikan Şehri içinde bir yerden bir yere gitmesiyle ilgili bir mesele değil."
Bu hikâyede, her bir Papa bir şekilde kendi izini bırakıyor. Bunu, nasıl taşınmayı tercih ettiğini seçerek bile yapıyor.
Pio XI, otomobile âşık olan Papa
Mercedes-Benz ile Vatikan arasındaki ilişki resmen 1930'da başlıyor; o yıl Pio XI, Alman otomobil üreticisi tarafından hediye edilen büyük bir limuzin olan Nürburg 460 (W 08)'i kabul ediyor. Bu, bir Papa tarafından düzenli olarak kullanılan ilk Mercedes otomobil oluyor.
1922'de seçilen Achille Ratti, kültürlü bir insandı; araştırmacıydı, dağ tutkunu bir alpinist ve kâşif geçmişine sahipti. Uzağı görmeye alışkın bir Papa olarak, kendi döneminin yeniliklerini de reddetmiyordu. Otomobil, Vatikan'dan çıkmak için bir araç haline geliyor; 1870'te Papalık Devleti'nin sona ermesiyle başlayan ve Papaların "esareti" olarak adlandırılan uzun dönemin ardından dışarıya açılmayı sağlıyordu.
Nürburg 460, sıradan bir temsil aracı olmaktan çok uzaktı; iç mekân, Papa için tek kişilik bir koltukla kişiselleştirilmişti, koltuk değerli ipek brokarla kaplanmıştı, seçilmiş ahşaplar, metal detaylar ve süslü bir tavan vardı. Papalık makamının prestijini vurgulamak için tasarlanmış, adeta yolculuk eden bir salondu.
Ancak mesele yalnızca lüks değildi. O dönemin bazı papalık araçlarında gerçek bir kumanda paneli bulunuyordu; Papa, "Avanti", "Adagio", "Destra" ve "Rientro in Vaticano" gibi ibareler taşıyan tuşlar aracılığıyla şoföre talimatlarını iletebiliyordu. Adeta, uzaktan kumandalı bir sistemin erken bir örneğiydi.
Giovanni XXIII, pencereleri açan iyi Papa
Giovanni XXIII ile birlikte, Papa'nın kamusal alandaki varlığına bakış da değişiyor. "Papa buono" olarak bilinen Angelo Roncalli, gayriresmî bir üsluba, neşeli bir karaktere ve insanlarla doğal ilişki kurma becerisine sahipti. Papalığı, II. Vatikan Konsili ile damgalanmış, Kilise'yi daha fazla diyalog ve açılım dönemine taşımıştı.
Otomobiller de bu dönüşümü takip etmeye başlıyor. 1960'ta, Papa'nın halka açık geçitlerde insanlar tarafından daha iyi görülmesi ve onları daha rahat selamlaması için arka camları tamamen çıkarılabilen Mercedes 300 d Landaulet (W 189) hizmete giriyor.
Önlemler, artık en önemli yolcunun ihtiyaçlarına göre inşa edilmiş bir aracı işaret ediyor: ortada, elektrikle ayarlanabilen bir koltuk, klima ve iletişim sistemleri için kumandalar el altında, iniş ve binişi kolaylaştıran otomatik basamaklar bulunuyor.
Mercedes, Papa'nın otomobilinin onu yalnızca varış noktasına götürmemesi gerektiğini, yol boyunca insanlarla karşılaşmasına imkân tanıması gerektiğini kavramış görünüyor.
Paolo VI, papamobiliyi icat eden seyyah Papa
Papalık iletişiminde yolculuğu temel bir unsura dönüştüren bir Papa varsa, o Paolo VI. Giovanni Battista Montini, modern çağda uçakla seyahat eden ve daha önce hiçbir Papa'nın gitmediği yerleri de kapsayan bir dizi uluslararası apostolik yolculuk gerçekleştiren ilk Papa oldu.
1964'te Kutsal Topraklar'a, 1965'te Hindistan'a uçuyor; sonraki yıllarda da diğer kıtalara gidiyor. Papa, yalnızca Roma'dan müminlere hitap etmek istemiyor; onları ülkelerinde ziyaret etmek, onlarla buluşmak ve kendisini yakından göstermeyi amaçlıyor.
1965 tarihli Mercedes 600 Pullman Landaulet (W 100), arka bölümde açılabilir bir tavanla donatıldı; böylece Papa, kalabalığı selamlayabiliyor.
1967'de, papalık otomobillerinin evrimini belgeleyen bir başka araç olan Mercedes 300 SEL Pullman (W 109) da filoya katılıyor.
Ancak modern papamobilin doğuşu, esasen pratik bir gereksinime dayanıyor. Barbagallo'nun anlattığına göre, "Paolo VI'ya kadar ve hepimizin bildiği gibi çok kısa bir papalığı olan Giovanni Paolo I döneminde bile Papa, kabul törenlerine giderken ve Paolo VI Salonu'na girerken sedia gestatoria üzerinde taşınıyordu".
O ilk araç hâlâ seri üretim bir otomobildi ve Papa'nın kullanımına sunulmuştu. Ancak belirleyici bir değişimi işaret ediyordu: Papa artık yalnızca taşınmak zorunda değildi, meydanı boydan boya geçebiliyor ve tüm hacılar tarafından görülebiliyordu.
Geleneksel papalık berline'leri ile papamobiller arasındaki farkı anlamak için Barbagallo, bu araçların gelişimini şöyle anlatıyor: "Evrim, bir yandan Papa'nın konforuyla, diğer yandan Papa'nın güvenliğiyle ve ayrıca Papa'nın görülebilmesiyle ilgili tüm unsurların ön plana çıkmasını sağladı. Çünkü berlinerlerde, yani siyah otomobillerde Papa yalnızca kendi tarafında duranlar tarafından görülürken, papamobilde Papa sağdan, soldan, önden ya da arkadan ayrım yapılmaksızın görülebiliyor. Bu da doğal olarak iki ulaşım aracı arasındaki farkı yaratıyor".
Giovanni Paolo II, kalabalıkların Papası ve berber koltuğu
Giovanni Paolo II ile birlikte papamobil, bir ikon haline geliyor. Karol Wojtyła, etkileyici fiziki varlığıyla, doğrudan temas kurmaya, büyük uluslararası yolculuklara ve kalabalık kitlelere alışkın bir Papa'ydı. Papa olmadan önce aktörlük yapmış, şiir yazmış, spora merak duymuş ve dağları sevmişti. Kapalı bir limuzinde oturup kalma fikrinden pek hoşlanmaması şaşırtıcı değil.
Daha en başından geleneksel sedia gestatoria'yı kullanmayı reddediyor; törenlerde Papaların taşındığı bu tahtvari sedyeyi tercih etmiyor. Bunun yerine, hareket etmesine ve serbestçe selam vermesine imkân tanıyan motorlu bir aracı benimsiyor.
Burada papamobiller tarihinin en eğlenceli ayrıntılarından biri devreye giriyor: ilk üstü açık araçlardan bazılarında, metal bir kaide üzerine monte edilmiş döner bir berber koltuğu uyarlanıyor. Katolik Kilisesi'nin başı için epey sıra dışı bir koltuk, ama Papa'nın her yöne dönerek kalabalığı selamlamasını sağlama açısından son derece işlevsel.
Giovanni Paolo II'nin Almanya ziyareti vesilesiyle 1980'de hizmete giren Mercedes, papamobilin modern imgesini kolektif hayal gücüne kazıyor. Bu araç, arka bölümünde yükseltilmiş bir oturma alanı ve büyük şeffaf bir kubbe bulunan, G-Serisi temelli bir 230 G (W 460). Papa, her yönden görülebilirken hava koşullarından da korunuyor.
13 Mayıs 1981'de Aziz Petrus Meydanı'ndaki suikast ise her şeyi değiştiriyor. O andan itibaren Papa'nın güvenliği merkezî bir önem kazanıyor ve papamobiller giderek kurşun geçirmez korumalarla donatılıyor.
Barbagallo'nun hatırlattığı gibi, "o ilk papamobil elbette Papa'ya tahsis edilen seri üretim bir otomobildi, konfor açısından da güvenlik açısından da hiçbir özelliği yoktu. Ancak o andan itibaren, ne yazık ki Giovanni Paolo II'ye yönelik Aziz Petrus Meydanı'ndaki suikastla da hüzünlü biçimde bağlantılı bir evrim yaşandı; bu olaydan sonra, bugün hâlâ kullanılan yoğun biçimde zırhlı papamobiller devreye girdi".
G-Serisi, onun papalığının en tanınan modellerinden biri haline geliyor. 1997'de, Papa için geniş bir koltuğu ve hidrolik mekanizmayla açılan arka tentesi bulunan, uzun dingil mesafeli Mercedes S 500 Landaulet (140 serisi) filoya ekleniyor.
2002'de papalık araçları tarihine, Papalık ihtiyaçlarına göre uyarlanan bir başka arazi aracı olan Mercedes ML 430 "Papamobile" (W 163) katılıyor.
Benedetto XVI, teknoloji ve koruma arayışı
Benedetto XVI ile birlikte üslup yine değişiyor. Teolog ve entelektüel olan Joseph Ratzinger, selefinin sahneye dönük varlığına kıyasla daha çekingen bir yaklaşım benimsiyor; ancak müminlerle yakın karşılaşma geleneğinden vazgeçmiyor.
2012'de, Papa ile yol boyunca karşılaşanlar arasındaki ayrımı daha az keskin hale getirmek ve görünürlüğü artırmak için daha geniş cam yüzeylere sahip Mercedes ML 500 "Papamobile" (W 166) hizmete giriyor.
Bu papamobil, artık ayrılmaz hale gelmiş iki gereksinimi uzlaştırmaya çalışıyor: koruma ve yakınlık. Papa hem görülebilmeli hem de güvenli koşullarda hareket edebilmelidir.
Sadece bir otomobil olmayan araç
Bugün papamobil, basit bir ulaşım aracından çok daha fazlası. Papa'nın fiziksel olarak müminlere ulaşmasını, onları selamlamasını ve kutsamasını sağlayan bir araç. Leone XIV'ün serginin açılışında hatırlattığı gibi, papamobil, Papa'yı insanlara yaklaştıran bir vasıta haline geldi.
Bu araçlarla kurulan ilişkinin ne kadar özel olduğunu gösteren ilginç bir ayrıntı daha var: Papa'ya ayrılan koltuk, diğer koltuklarla aynı değil. Kimsenin onun yerine oturmaması gerekiyor ve oturma pozisyonundan tutun da tutunma barına kadar her ayrıntı Papa'nın ihtiyaçlarına göre tasarlanıyor. Hatta Papa'nın ayakta yolculuk ederken tuttuğu bar bile ısıtılabiliyor.
Vatikan Müzeleri'nin sergisi, Giardino Quadrato'nun cam pavyonunda kurulmuş durumda ve 28 Ocak 2027'ye kadar açık kalacak. Bir Papa'nın seyahat etmeyi seçme biçiminin bile onun dünyada var olma tarzı hakkında çok şey anlatabileceğini keşfetmek için bir fırsat sunuyor.
Sergilenen papalık araçları
· Mercedes-Benz Nürburg 460 (W 08), 1930
· Mercedes-Benz 300 d Landaulet (W 189), 1960
· Mercedes-Benz 600 Pullman Landaulet (W 100), 1965
· Mercedes-Benz 300 SEL Pullman (W 109), 1967
· Mercedes-Benz 230 G (W 460), 1980
· Mercedes-Benz S 500 passo lungo Landaulet (serie 140), 1997
· Mercedes-Benz ML 430 "Papamobile" (W 163), 2002
· Mercedes-Benz ML 500 "Papamobile" (W 166), 2012
Serginin tarihsel perspektifini iki araç daha genişletiyor. Bunlardan biri 1886 tarihli Benz Patent-Motorwagen, diğeri ise yeni bir Mercedes-Benz S-Serisi.



