19 Canın Hesabı Ev Hapsiyle Mi Sorulacak?

İzmir Aliağa’daki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda 19 işçinin yaşamını yitirdiği facianın ardından, patron Mehmet Rüştü Başaran’ın ev hapsiyle serbest bırakılması infial yarattı. Denetimsizliğe ve önlem alınmamasına dikkat çeken çocuklarını, kardeşlerini ve babalarını toprağa veren aileler, adalet talebiyle ses yükseltti. İşçilerin aileleri, sorumluların en ağır cezayı alması için hukuk mücadelesi başlatacaklarını duyurdu.

Aslen Denizlili olan ve İzmir Buca’da toprağa verilen Uğur Temel’in amcası Sebahattin Temel, yeğeninin yaklaşık 7 senedir fabrikada çalıştığını anlattı. Sebahattin Temel, Uğur Temel’in birkaç sene önce babasını kaybettiğini ve annesiyle yaşadığını söyledi. Uğur Temel’in annesiyle yaşadığı evi geçindirdiğini anlatan Sebahattin Temel, “Bu bir facia. Önlem alınmamış. Patronun babası da çalışırken ölmüş, 2 haftada bir ölümler oluyormuş. Ne önlem varmış ne de denetim” dedi.

Önceki gün fabrikaya giderek Temel’in eşyalarını aldığını anlatan Sebahattin Temel, “Fabrikayı gördüm, bırakın çalışmayı, durulmayacak bir yer. Pislik içinde. İlkel makinelerle çalışmışlar. Denetim eksikliği olmasa o makineler kırılmazdı. Koskocaman bir kolundan kırılmış” dedi.

Dava açacaklarını söyleyen Temel, yetkilileri göreve çağırarak şöyle devam etti: “Yargılansınlar. Sorumlu kimse en büyük cezayı alsın. Gencecik çocuklar burada hayattan koparıldı. Cenazemizi almaya gittiğimizde tanıyamadık. İçişleri Bakanlığı'nın emriymiş, bize naaşlarını göstermediler. Ben ısrar ettim, kimi defnettiğimizi görmek istedim. DNA'yla aldık ama ya Uğur Temel diye başka birini verdilerse? Biz ikna olmak istedik. Kavga gürültüyle açtım baktım, çocuğumuzu zor tanıdım. Dal gibi çocuk, kurumuş gitmiş. Çocuklarımızı yıkayamadık. Bunun ağırlığını biliyorlar mı? Gasilhanede çocukların torbasını yıkadılar. Daha parçaları birleştirmeye çalışan aileler var, adli tıpta parçaları birleştiriyorlar DNA'yla. Bizim ciğerimiz yanıyor. Ne kadar sorumlu varsa hepsi yargılansın.”

İzmir Menemen’de önceki gün toprağa verilen işçi Ceylan Bıyıklı’nın kuzeni Uğur Karamanlı da cenazeyi kendisinin teslim aldığını söyledi. Karamanlı, yakın zamanda Bıyıklı’nın emekli olduğunu ancak yaklaşık 13 aydır fabrikada formen olarak görev yaptığını söyledi. Kendisinin de aynı sektörde çalıştığını anlatan Karamanlı, maden sektöründen sonra en tehlikeli sektörün demir çelik sektörü olduğunu anlattı.

Yetkililere seslenen Karamanlı şöyle konuştu: “Bu kadar ağır işlerin yapıldığı bir yerde o vinçlerin periyodik muayeneleri yapıldı mı? O halatların periyodik muayeneleri var mıydı? Muhtemelen yoktu. Olsaydı şu an bu hal olmazdı. Orada çalışanlardan şunu duydum; dediler ki ‘O demir ayaklar, kirişler çatlıyordu. Çatlayan yere kaynak yapıp geçiyorlar’. Bir kiriş, kesinlikle kaynakla doldurulmaz. Eğer kaynak yapılıyorsa ne kadar dayanabilir? Böyle bir durum varsa da ortaya çıkarılmalı.”

Dava açacaklarını da söyleyen Karamanlı, “Oranın çalışma ortamının problemli olduğunu biliyoruz. Bastığın yerden bile toz kalkan bir ortamken ne iş maskesi ne eldiven veriliyordu. Bunlar bile yokken iş güvenliğinden bahsedilir mi? O kadar kötü bir şekilde öldüler ki… Göremedik bile naaşlarını. DNA ile teşhis edilmesi kadar kötü bir şey yok, bize kim olduğunu söylediler... İnsan hayatı, işçi hayatı bu kadar ucuz olmamalı. Resmen pişerek öldü, yandılar. Kimse böyle bir acı yaşamasın. Biz sorumluluğu olan herkesin yargılanmasını istiyoruz” ifadelerini kullandı.

Patlamada hayatını kaybeden işçilerden 42 yaşındaki Göksel Ünaldı’nın kardeşi İlkay Ünaldı da kardeşinin ilk iş günündeki ilk iki saatinde faciada öldüğünü anımsattı. Taşeron firma bünyesinde kazan temizliğinde görevlendirilen Ünaldı’nın yaşadıklarını gözyaşlarıyla anlatan İlkay Ünaldı, kardeşinin hayatını düzene koymaya çalıştığını söyledi. İlkay Ünaldı, “Daha önce de bu fabrikada benzer olaylar yaşanmış. Biz doğru yargılama istiyoruz. Kardeşimin ve ölen işçilerin kanı yerde kalmasın. Yargılansınlar, sorumlular da en ağır cezayı alsın” dedi.

Memleketi Afyon’da toprağa verilen 42 yaşındaki Recep Fedai’nin babası Mustafa Fedai de oğlunun 22 sene boyunca fabrikada çalıştığını anlattı. Mustafa Fedai, oğlunun geride 9 yaşındaki bir kız çocuğu bıraktığını söyleyerek “Hayali çocuklarını okutmaktı, üniversitede okusun isterdi. Okuması için para biriktirirdi. Gencecik çocuğumu toprağa verdim. İhmali olan varsa cezasını çeksin. Ben de fabrikalarda çalıştım. Paradan önce iş güvenliği gelmeli. Eğer çocuklarımızı korumayan birileri varsa en ağır cezayı alsın istiyorum” diye konuştu.

Fabrikada örgütlü Türk Metal Sendikası’ndan facianın üzerinden geçen süreye karşın dün de bir açıklama gelmedi. Patlamada hayatını kaybeden 25 yaşındaki makine mühendisi Kadir Kaan Özçelik'in kardeşi Şevval Özçelik, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı: “Türk Metal Sendikası, abimin ve kalan 18 kayıp canın hakkını ne zaman savunacak? Yoksa savunmamalarının sebebi zaten suçlu kişilerin yanlarında olmaları mı? Ben sizin yerinize de savunacağım ama sizden de hesap soracağım.”

Facia, işyerlerindeki iş güvenliği ve denetim mekanizmalarını yeniden gündeme getirdi. Türkiye Psikiyatri Derneği, yaptığı açıklamada, aynı fabrikada geçmişte de ölümle sonuçlanan olaylar yaşandığına dikkat çekerek facianın tüm yönleriyle bağımsız, bilimsel ve şeffaf biçimde soruşturulmasını istedi. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın önceki denetimlerde ciddi aksaklık bulunmadığı yönündeki açıklaması ile işçilerin vinç bakımının aksatıldığı ve taşeron çalışmanın yaygın olduğu yönündeki anlatımları arasındaki çelişkiye dikkat çeken dernek, denetim sisteminin de incelenmesini talep etti. Kurtulan ve tanık olan işçilerin, kurtarma ve sağlık ekipleri ile yakınlarını kaybeden ailelerin travma sonrası stres bozukluğu, depresyon ve uzamış yas riski taşıdığını belirten dernek, DNA eşleştirmesi beklentisinin yası zorlaştırdığını vurguladı. Etkilenen herkese erken, erişilebilir, sürekli ve gönüllülüğe dayalı psikososyal destek verilmesini, iş sağlığı ve güvenliği değerlendirmelerinde psikososyal risklerin de ele alınmasını, taşeron işçiler dahil herkesin bu güvencelerden eşit yararlanmasını istedi.

∗∗∗

Aliağa Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen soruşturmada dün jandarmadaki işlemlerinin ardından adliyeye sevk edilen 11 kişiden 9'u çıkarıldıkları nöbetçi hakimlikçe tutuklandı. 1 gün gözaltında kalan Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Rüştü Başaran'ın da aralarında olduğu 2 şüpheli ev hapsi şeklinde adli kontrol şartı uygulanarak serbest bırakıldı.

Aliağa'nın Çakmaklı Mahallesi Atatürk Caddesi'ndeki HABAŞ Demir Çelik fabrikasında 9 Kasım pazartesi günü 12.00 sıralarında, sıvı çelik döküm işlemi sırasında tavan vincinin koparak ark ocağına düşmesi sonucu yaşanan patlamayla birlikte yangın çıkmıştı. Patlamada 19 işçi yaşamını yitirmiş, 15 işçi de yaralanmıştı. Patlamaya ilişkin başlatılan soruşturma kapsamında 4 Cumhuriyet savcısı ve 2 mülkiye başmüfettişi görevlendirilmişti.