İmalatta Çıkış Yok: Üç Ayda Bin 373 İşletme Kapandı

Ekonomi Servisi

Türkiye'de imalat sanayisindeki olumsuz tablo, üretim ve siparişlerdeki gerilemenin yanı sıra işletme kapanışlarıyla da kendini gösterdi. Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) verilerine göre, temmuz, ağustos ve eylül aylarını kapsayan üç aylık dönemde toplam bin 373 imalat işletmesi faaliyetlerine son verdi. Kapanan işletmelerin 979'unu şirket ve kooperatifler, 394'ünü ise gerçek kişi ticari işletmeleri oluşturdu.

Aylık verilere bakıldığında temmuzda 516, ağustosta 387 ve eylülde 449 imalat işletmesinin kapandığı kaydedildi. Sanayide yaşanan ekonomik sıkışma, üretim göstergelerine de yansıdı.

İstanbul Sanayi Odası (İSO) tarafından açıklanan Türkiye İmalat Satın Alma Yöneticileri Endeksi (PMI), eylül ayındaki 47,9 seviyesinden ekimde 47,3'e düştü. Böylece endeks hazirandan bu yana en düşük düzeyine inerken imalat sanayisindeki daralma 31'inci ayına taşındı.

Sanayi kuruluşlarının üretim faaliyetlerini sınırlayan başlıca etkenler arasında talepteki zayıflık ve fiyat baskıları yer aldı. Temmuz 2023'ten beri gerileme eğiliminde olan yeni siparişlerdeki düşüş, ekim ayında son üç ayın en belirgin seviyesine ulaştı. Yurt dışından gelen siparişlerde de ivme kaybı kaydedildi.

Talebin zayıflamasıyla üretim hacimleri gerilerken işletmeler stoklarını düşük seviyelerde tutmayı tercih etti. İmalat sektöründe istihdam kaybı da devam etti.

Üreticilerin karşı karşıya kaldığı maliyet baskısı ekimde de etkisini gösterdi. Petrol fiyatlarındaki artış, döviz kurundaki yükseliş ve ham madde giderleri, imalatçıların üretim maliyetlerini yukarı çekti. Girdi fiyatlarındaki artış hızı eylül ayına göre yavaşlasa da maliyet enflasyonu yüksek düzeyini korudu. Bu gelişmelere paralel olarak nihai ürün fiyatlarında da belirgin yükselişler yaşandı.

Üretim süreçlerini zorlaştıran bir diğer unsur ise tedarik zincirindeki sorunlar oldu. Deniz taşımacılığında yaşanan aksamalar ve bazı malzemelerin temin edilememesi, işletmelerin teslimat sürelerinin uzamasına yol açtı.

S&P Global Market Intelligence Ekonomi Direktörü Andrew Harker, imalat sanayisindeki talep koşullarının zayıf kalmaya devam ettiğini belirtti. Fiyat artışlarının ve tedarik sorunlarının üreticiler üzerindeki etkisinin sürdüğüne dikkat çeken Harker, buna karşılık istihdamdaki daralma hızının yavaşlamasını olumlu bir gelişme olarak değerlendirdi. Harker'a göre bu durum, gelecek aylarda üretimdeki düşüşün hafifleyebileceğine işaret ediyor.

Sanayideki sorunlar, sektörlerin büyük bölümüne yayıldı. İSO Türkiye Sektörel PMI araştırmasına göre ekimde izlenen 10 sektörün yalnızca birinde üretim artışı kaydedildi. Giyim ve deri ürünleri sektörü, üç aylık gerilemenin ardından yeniden büyüme gösteren tek alan oldu.

Gıda sektöründe üretim yavaşlarken en sert daralma metalik olmayan mineral ürünler sektöründe görüldü.

Yeni siparişlerini artırabilen sektörler ise yalnızca gıda ile giyim ve deri ürünleri oldu. İstihdam artışı da yine bu iki sektörle sınırlı kaldı. Öte yandan gıda ile kimyasal, plastik ve kauçuk ürünleri sektörleri, girdi maliyetlerindeki yükselişin en belirgin hissedildiği alanlar olarak öne çıktı.

Üretimdeki düşüş, sipariş kayıpları, yüksek maliyetler ve işletme kapanışlarına ilişkin veriler, imalat sanayisinde yaşanan ekonomik sıkışmanın sürdüğünü ortaya koydu.