Türkiye Nire, Paraguay Nire?

Arada 12 bin km var ama bir süredir benzer şeyler yaşayan bu iki ülke konuşuluyor. Farklılıkları benzerlikleri konuşmaya engel değil.

Paraguay’daki Ueno Bank krizi kısa sürede siyasi bir krize dönüşerek 6 Kasım’da Devlet Başkanı S. Peña’nın azline ve ABD’ye kaçmasın diye tutuklanmasına yol açarken, bizde eski bir bakan tutuklansa da henüz bir siyasi hesaplaşmadan söz edilemez.

2023’te göreve gelen Peña, kısa sürede Ueno’nun pek tanınmayan bir dijital kredi kuruluşundan Paraguaylıların çoğunun tercih ettiği bankaya dönüşmesini sağlamak, kamu ve emeklilik fonlarının buraya aktarılmasının önünü açmak, bu süreçte rol oynayan bürokratları atamak ve sonuçta 2,9 milyon Ueno Bank müşterisinin mağduriyetinden kişisel olarak sorumlu olmakla suçlanıyor.

3 milyona yakın insan, Paraguay’ın yetişkin nüfusunun yaklaşık yüzde 60’ı, bir sabah kalkıp baktılar ki Ueno Bank’taki hesapları dondurulmuş!

Bizi anlatmam gereksiz, biliyorsunuz! Farklılıkları bırakıp iki ülkenin benzerliklerini arıyorsanız; finansal sistemin denetim ve hesap verebilirlik mekanizmalarının işleyişi, siyasetin kişisel zenginleşme aracına dönüşmesi, finansal kuruluşların siyasi iktidarla ilişkilerinin şeffaflığı, denetleyici kurumların siyasi iktidardan ve denetledikleri sermaye gruplarından bağımsızlığı, kamu kaynakları veya yurttaşların birikimleri zarar gördüğünde sorumluluğun kime ait olduğu gibi soruların yanıtlarına bakmalısınız.

Paraguay’da Peña, piyasaların gözdesi ve Trump’ın kilit müttefiklerinden biriyken, birkaç günde azledilip yargılanan bir eski cumhurbaşkanına dönüştü.

İlginçtir; Peña’nın ipini, azline muhalefetle birlikte evet oyu veren, Paraguay’da neredeyse 1947’den beri kesintisiz iktidar olan ve onu da iktidara taşıyan Colorado Partisi çekti.

Colorado Partisi’nin uzun iktidarının tek istisnası 2008-2012 arasında sol ittifak adayı olarak seçilen F. Lugo yönetimiydi.

Lugo’yu iktidara getiren sol ittifak Frente Guasu’nun liderlerinden gazeteci Thania Saucedo’ya göre, Colorado Partisi’nin “ilginç” hamlesi bizzat inşa ettiği iktidar yapısının korunması ve izledikleri politikaların devamı için.

Saucedo gibi soldan bakıyorsanız; Paraguay’daki kriz dünyanın başka yerlerinde olanlardan bağımsız değil: “Yıllardır piyasanın kendi kendini düzenleyebileceğini, devletin müdahalesini azaltması gerektiğini, özelleştirme ve kuralsızlaştırmanın kalkınmanın yolu olduğunu savunan liberal ekonomik modelin başarısızlığının bir başka örneği. … Kârların belirli kesimlerin elinde kaldığı, buna karşın yürütülen faaliyetlerin sonuçlarına tüm toplumun katlanmak zorunda bırakıldığı bir sistem.”

Bu yüzden muhalefet, kişisel sorumlu arayışı ve cezalandırmayla yetinmeyip “Ekonominin birkaç kişinin servet birikimine değil, yaşama hizmet ettiği; insanların kendi kaynakları, bugünleri ve gelecekleri hakkında söz sahibi olabildiği bir dünyanın yolunu açmalı.”

S. E. Hendrix ise Latin Amerika’da onlarca yıllık deneyime sahip, ABD hükümetinin eski üst düzey yetkililerinden ve ABD Uluslararası Kalkınma Ajansı’nda (USAID) Güney Amerika’dan sorumlu olarak görev yapmış biri. Dünyaya Saucedo gibi soldan bakmıyor. Ancak, onun değerlendirmesi de neoliberalizme ilişkin kaygının ve Colorado Partisi’nin kendi başkanını harcamasının sırrının dışavurumu:

“Güven, kararnameyle yaratılması mümkün olmayan ender zenginlik biçimlerinden biridir. Hükümetler para basabilir, bankalar kredi verebilir, parlamentolar yasalar yapabilir. Ancak hiçbir kurum, toplumun kendisine inanmasını zorla sağlayamaz. Bu güven yok olduğunda, geleneksel bir ekonomik krizin sonuçlarından çok daha hızlı ve çok daha derin sonuçlar doğabilir.”

İster Saucedo gibi bakın ister Hendrix gibi, Türkiye ve Paraguay birbirinden çok da uzak değil.

Ve bu 10 Kasım’da başlıktaki sorudan daha önemlisi şu: M. Kemal’in tam bağımsızlık ideali nire, bugün olduğumuz yer nire?